Ramos-Horta apresia Governu nia servisu ba preparativu adere ba ASEAN

DILI, 08 Agostu 2025 (TATOLI)–Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, apresia no kongratula Governu Konstitusionál da-sia (IX) nia servisu ne’ebé di’ak tebes hodi halo preparasaun hotu ba Timor-Leste nia adezaun ba membru plenu iha fulan-Outubru mai ne’e iha Malázia.
Notísia Relevante: Ramos-Horta: “Ami agradese ba lider ASEAN sira”
“Ita-nia adezaun ne’e, preparasaun la’o di’ak loos. Ha’u apresia no kongratula ba Governu liuliu ba Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão ho nia ekipa tomak liuliu mós ba Vise-Ministra ba Asuntu ASEAN servisu makaas loos,” Ramos-Horta hateten ba jornalista sira iha edifisiu Embaixada Portugál, Dili, foin lalais ne’e.
Tuir observasaun ne’ebé Xefe Estadu halo, Ministériu hotu daudaun ne’e koopera malu di’ak tebes no hala’o servisu ne’ebé la sente kolen, nia fiar katak Timor-Leste nia adezaun ba membru plenu ne’e laiha difikuldade.
“Liña ministeriál sira servisu di’ak tebes, no prosesu la’o di’ak loos,” Ramos-Horta dehan.
ASEAN aseita TL sai membru plenu
Durante Simeira ASEAN bá da-46 iha Kuala Lumpur-Malázia, líder hotu-hotu fó apoiu tomak bá Timor-Leste atu bele adere bá ASEAN ne’ebé nu’udár forum importante, hodi ko’alia kona-bá situasaun hotu-hotu ne’ebé akontese iha mundu.
Maibé, Timor-Leste nia adezaun ba membru plenu ASEAN sei ofisializa iha simeira ASEAN ba da-47 ne’ebé sei realiza iha fulan-Outubru 2025 ne’ebé mai ne’e, iha Malázia.
Kritéria sira atu adere ba membru ASEAN
- Prosedimentu sira ba aplikasaun no admisaun ba adezaun ASEAN sei regula husi Konsellu Koordenadór ASEAN nian.
- Admisaun ba adezaun bazeia ba kritériu sira tuir mai:
(a) Fatin ne’ebé rekoñesidu jeografikamente iha rejiaun Sudeste Aziátiku;
(b) Rekoñesimentu husi Estadu Membru ASEAN hotu-hotu;
(c) Akordu atu sai vinkuladu no kumpre Karta; no
(d) Abilidade no vontade atu hala’o obrigasaun sira husi membru sira.
- Admisaun ba membru foun sei deside ho konsensu husi Simeira ASEAN, bazeia ba rekomendasaun husi Koordenadora ASEAN Konsellu.
- Nasaun rekerrente sei hetan aseitasaun hosi ASEAN wainhira asina Instrumentu Adezaun nian ba Karta.
Konsulta no konsensu
- Hanesan prinsípiu báziku, foti desizaun iha ASEAN bazeia ba kona-ba konsulta no konsensu.
- Bainhira labele hetan konsensu, Simeira ASEAN bele deside oinsá desizaun partikulár ida sei foti.
- Laiha buat ida iha númeru 1 no 2 artigu ida-ne’e nian maka afeta maneira iha ne’ebé desizaun sira halo tuir hakerek iha instrumentu legál ASEAN nian ne’ebé relevante.
- Iha kazu violasaun grave ba Karta ka inkumprimentu, asuntu ne’e sei refere ba Simeira ASEAN ba desizaun.
Jornalista : Hortencio Sanchez
Editór : Cancio Ximenes

