Top

MS sei halo fumigasaun hodi prevene dengue

Ekipa CVTL halo fumigasaun ba atuasaun kazu dengue iha bairru Becuse Sentrál, kinta (20/01/2022). Imajen Tatoli/Francisco Sony.

DILI, 10 Setembru 2025 (TATOLI)—Governu liuhusi Ministériu Saúde (MS) sei halo estabelesimentu ba sistema fumigasaun hodi diminui ka prevene moras dengue iha Timor-Leste.

Notísia Relevante: OMS entrega ona sertifikadu livre husi Malária ba MS

“Ita sei hahú halo fila-fali fumigasaun, depois ami sei informa ba públiku, tanba iha faze elaborasaun sistema oinsá mak ita-bele integra,” Ministra Saúde, Élia dos Reis Amaral, hateten ba jornalista sira hafoin partisipa reuniaun Konsellu Ministru iha Palásiu Governu, kuarta ne’e.

Nia dehan, Timor-Leste iha ona tékniku ba programa Wolbachia ne’ebé durante ne’e hala’o funsaun ba prevensaun no halo fumigasaun.

“Ita hatene katak iha fumigasaun ne’e rasik, ita iha ona tékniku ba programa Wolbachia ne’ebé ita-boot sira akompaña sei halo funsaun ida-ne’e. Maibé prevensaun ne’ebé ita halo, ita sei kontínua halo fumigasaun,” nia hateten.

Nia hatutan, MS nafatin reforsa liu tan fumigasaun iha territoriu nasionál no foku liu ba iha área fronteira sira.

“Ita haree katak agora daudaun mudansa klimatika, entaun ita haree ba iha parte prevensaun nian tenke fó atensaun nafatin ba públiku sira, liuliu pesoál ne’ebé la tau lixu iha nia fatin. Ne’ebé, ha’u hanoin parte husi mídia sira presiza fó mensajen di’ak, atu nune’e ita bele haree ba  akontesementu inundasaun ne’ebé impaktu ba ita-nia rain, maibé ita espera buat hotu-hotu sei di’ak,” nia dehan.

Programa Wolbachia

Dadaun ne’e, Organizasaun Mundiál Saúde konsidera, programa Wolbachia efetivu hodi hamenus propagasaun moras dengue tanba bele hamenus replikasaun virus dengue ne’ebé kauza moras ne’e.

Aleinde ne’e, baktéria Wolbachia mós hatudu katak efetivu hodi hamenus vírus oioin mak  hanesan Zika, chikungunya, no isin-manas mean.

Kontrolu susuk esensialmente hanesan esforsu ida atu hamenus virus ne’ebé kauza moras dengue. Esforsu ida-ne’e envolve transferénsia baktéria Wolbachia, baktéria naturál ida-ne’ebé hetan iha maiória insetu sira, ba iha populasaun susuk Aedes Aegypti nian.

Baktéria Wolbachia serbisu hodi hasai vírus dengue husi nia fonte ai-han, hodi halo susar ba vírus ne’e atu reprodús.

Susuk sira ne’ebé infetadu ho Wolbachia hafoin ne’e husik atu haki’ak ho susuk fuik sira seluk. Ho tempu, populasaun susuk ne’ebé infetadu ho Wolbachia sei aumenta, no iha esperansa katak susuk hotu-hotu iha área distribuisaun sei sai infetadu ho Wolbachia.

Notísia Relevante: Programa Wolbachia: MS-Menzies husik ona susuk 8.141 iha Dili

Jornalista : Felicidade Ximenes

Editór       : Cancio Ximenes

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

Sponsored
error: Content is protected !!