DILI, 15 Setembru 2025 (TATOLI)–Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL) liuhusi Komandante Operasaun Nasionál Superintendente Xefe Justino Menezes husu estudante universitáriu sira-ne’ebé halo manifestasaun labele ho asaun anarkizmu, maibé iha parte seluk CNRT-PD-KHUNTO deside halo rezolusaun kansela sosa karreta Prado.
Notísia Relevante: CNRT, PD no KHUNTO husu kanselamentu ba sosa viatura foun
“Husu ba estudante sira, hala’o manifestasaun labele ho anarkizmu, tenke espresa hanoin ho poklítika ne’ebé di’ak atu halo mudansa buat ruma ho liafuan. Demostrasaun la’ós utiliza fali objetu, sasán kroat hodi estraga ema seluk, estraga fasilidade sira-ne’ebé iha,” Komandante ne’e hateten ba jornalista sira iha Parlamentu Nasionál, segunda ne’e.
Bainhira manifestante sira la kumpre saida mak PNTL fó sai, mak sira sei simu nia konsekuénsia.

“Orsida ami sei haree, asaun ne’ebé mak sira halo dehan tuda karreta balun rahun maibé relatoriu seidauk iha, ami haree mak nune’e duni ami sei investiga hodi prosesa sira no bolu sira nia Koordenadór husi kada Universidade atu mai hatán, tanba sira mak organiza to’o mosu situasaun sai tiha hanesan ne’e,” nia hateten.
Halo manifestasaun ho atetude ne’ebé di’ak labele halo asaun ne’ebé akontese hodi estraga fasilidade Estadu nian.
“Demostrasaun hakilar de’it ne’e normal, hato’o imi-nia lamentasaun, la’ós kaer fatuk tuda fali sasán Estadu nian, ne’e Estadu ne’e. Labele halimar ho Estadu,” nia hateten.
Reprezentante Estudante husi Universidade da Páz, Leonito Carvalho, hateten demostrasaun ne’ebé halo atu husu ba Deputadu na’in-65 atu kansela desizaun sosa karreta Prado.
“Ami husu mak ne’e, deputadu sira tenke kansela desizaun sosa karreta Prado hodi halo di’ak sira nia-aan. Se sira la kansela, ami sei kontinua hamriik iha fatin ne’e,” Leonito afirma ho lian maka’as.
Demostrasaun ne’ebé hala’o iha loron primeiru ne’e, envolve husu estudante Univerisdade sira iha Dili laran, Sosiedade Sivíl no sidadaun baibain balun.
Durante demostrasaun ne’e, iha manifestante balun kaer fatuk hodi tuda tama ba resintu Parlamentu Nasionál hodi estraga karreta Polísia nian ida no karreta privadu lubuk ida.
Ho asaun manifestante hirak ne’e nian, PNTL liuhusi Unidade Batallaun Orden Públika (BOP) hola medida hodi utiliza arma lakrimozeniu.
Iha tiruteu ne’e, provospriamente, rezulta estudante na’in-tolu (3) mak kanek no evakua kedan ba Sentru Saúde Formosa Dili hodi hetan tratamentu intensivu.
CNRT-PD-KHUNTO kansela sosa karreta Prado
Entretantu, ho asaun manifestasun ne’e mak obriga Parlamentu Nasionál liuhusi Banklada Governu no Opozisaun hasai ona rezolusaun kansela sosa karreta Parado ba Deputadu na’in-65
Parlamentu Nasionál liuhusi Bankada CNRT, PD no KHUNTO esklarese ba públiku kona-ba pozisaun Bankada Governu nian relasiona ho desizaun sosa karreta ba Parlamentu Nasionál mak hanesan:
- Konstituisaun Repúblika (KRDTL) fó kna’ar importante tolu (3) ba deputadu sira iha Parlamentu Nasionál mak hanesan; a.) Halo lei; b.) Halo fiskalizasaun ba aktu governativa; c.) Foti desizaun polítika ba Estadu no Nasaun nian.
- Estatutu Deputadu ne’ebé aprova iha Primeira-Lejislatura (tinan 2004) mak define kona-ba deputadu sira tenke iha fasilidade hodi hala’o sira-nia misaun parlamentár, inkluindu transporte ne’ebé ho kondisaun adekuadu.
- Bancada CNRT, PD no KHUNTO kaer ba preokupasaun deputadu 65 nian iha VI Lejislatura kona-ba kondisaun karreta sira-ne’ebé atuál deputadu sira uza hodi hala’o kna’ar, no husi sorin seluk mosu lamentasaun sira husi parte Sekretariadu Parlamentu Nasionál kona-ba difikuldade jestaun karreta operasionál atu hátan ba nesesidade transporte ba deputadu sira, nomós lamentasaun kona-ba kustu ba manutensaun karreta sira ne’ebé dadaun ne’e deputadu sira utiliza.
- Bainhira halo leitura didi’ak ba situasaun sira-ne’e mak, Bankada CNRT, PD no KHUNTO aseita atu aloka verba ba akizisaun karreta ba Parlamentu Nasionál iha OJE tinan 2025 ne’ebé aprova iha fulan-Novembru tinan 2024, atu bele hátan ba situasaun ne’ebé temi ona iha pontu rua (2) no tolu (3).
- Bankada CNRT, PD no KHUNTO konsiente katak desizaun sosa karreta la reprezenta preokupasaun públiku nian, no haree de’it ba ezijénsia deputadu 65 no defikuldade ne’ebé Sekretariadu Parlamentu Nasionál infrenta hodi hamosu tiha preokupasaun iha públiku, no ikus mai parte seluk esplora tiha nu’udar aproveitamentu polítiku hodi hamosu instabilidade.
- Tanba-ne’e, tetu ba situasaun sira hotu, Bankada CNRT, PD no KHUNTO halo ánaliza ba polémika sosa karreta, no-mós haree katak, própriu deputadu balun direta no indireta esplora situasaun ne’e nu’udar aproveitamentu ida ba sira nia interese polítika partidária no grupu nian hodi instrumentaliza tiha emosaun públiku hodi halo instabilidade. Nune’e, Bankada CNRT, PD no KHUNTO deside hodi husu ba Parlamentu Nasionál atu kansela prosesu hotu kona-ba akizasaun karreta foun ba Deputadu sira.
Karta rezolusaun ne’e asina husi, Presidente Bankada CNRT, Deputadu Duarte Nunes, Presidente Bankada KHUNTO, Deputadu Antonio Verdial de Sousa no Prezidente Bankada PD, Deputado Manuel Henrique Noronha.
Notísia Relevante: Proposta orsamentu privativu 2025 sei sosa karreta ba deputadu 65
Jornalista : Hortencio Sanchez
Editór : Cancio Ximenes





