Top

Adere ba ASEAN, Timor-Leste tenke haree turizmu hanesan atividade negósiu

Akademista Manuel Vong. Imajen/TATOLI.

DILI, 06 Outubru 2025 (TATOLI)—Akademista Manuel Vong hateten, Timor-Leste atu adere ba ASEAN liuliu haree husi prespetiva turizmu nian ne’e iha aspetu rua (2) ne’ebé importante mak Timor-Leste tenke haree turizmu hanesan atividade negósiu no prepara kondisaun.

Notísia Relevante: PN aprova Akordu neen ba adezaun TL ba ASEAN

“Buat rua ne’ebé importante ne’e mak ida (1) tenke haree turizmu hanesan atividade negósiu ekonómiku ne’ebé presiza tebes ita-nia esforsu koletivu atu ita bele aproveita odamatan ne’ebé nakloke ba nasaun membru sira no sirkulasaun ema husi nasaun membru ASEAN sira. Seluk fali mak ita tenke prepara kondisaun tomak atu bele lori turista sira husi nasaun membru sira mai vizita ita-nia nasaun,” Manuel Vong hateten ba Agência Tatoli iha edifisiu Incanto International Institute, ohin.

Nia hatutan, adezaun Timor-Leste nian ba ASEAN hanesan membru plenu iha fulan-Outubru  ne’e nu’udar oportunidade boot liuliu atu reforsa liután Timor-Leste nia ekonomia.

“Entrada Timor-Leste ba ASEAN nudar oportunidade boot tebes, ita-bele dehan katak oportunidade ne’e loke mós espasu ba timoroan sira hotu atu iha interasaun entre ema ho ema husi nasaun membru sira, ida-ne’e bele hadi’a mós ita-nia setór ekonomia liuliu iha área turizmu nian,” nia hateten.

Entretantu, tuir nia, haree husi prespetiva oferta Timor-Leste iha kondisaun tomak tanba ko’alia kona-ba turizmu iha atrasaun prinsipál komplementár atu dada turista mai vizita Timor-Leste.

“Ita iha rekursu naturál, ida-ne’e mós bele dada ita-nia turista sira hanesan ita-nia tasi, natureza kulturál sira, ita-nia istória sira, ita-nia ema sira. Ita bele dehan Timor-Leste nasaun ida-kiik maibé bele ko’alia lian barak,” nia dehan.

Nia hatutan, iha prespetiva seluk mak tenke dezenvolve setór infraestrutura báziku sira importante tebes liuliu aeroportu tanba ida-ne’e mak odamatan boot Timor-Leste nian.

“Parte ida mak ita tenke hadi’a infrastrutura báziku sira, ita-nia aeroportu tenke hadi’a halo di’ak, konektividade aero nian tenke hadi’a duni, maibé ita kontente tanba Governu atu hadi’a ona ita-nia aeroportu, entaun ita simu ho kontente tanba dezenvolvimentu la’o ona,” nia hateten.

Kona-ba finansiamentu, akedemista ne’e afirma, Timor-Leste bele iha asesibilidade liuliu kona-ba oinsá prepara fundu ruma iha turizmu nian atu nune’e fó oportunidade ba timoroan sira-ne’ebé halo negósiu kona-ba turizmu bele asesu ba kréditu.

“Ita tenke prepara kondisaun ruma, kria fundu ruma ba iha turizmu nian tau de’it husi banku balun, atu nune’e ema balun ne’ebé halo atividade negósiu iha área turizmu nian bele asesu ba kréditu ruma hodi halo investimentu ba setór turizmu. Hanoin, ida-ne’e tulun tebes ita-nia setór turizmu mós,” nia hateten.

Iha parte seluk kona-ba gastronómia tenke prepara mós kondisaun, bainhira turista sira mai vizita ona Timor-Leste tenke iha aihan ida-ne’ebé kria kondisaun atu labele depende ba importasaun ne’ebé demaziadu.

Tanba ne’e, Governu liuhusi Minsitériu Agrikultura tenke servisu maka’as hodi hasa’e produsaun rai-laran.

“Kona-ba konsumu nian, ita tenke halo produsaun rasik iha rai-laran, indústria turizmu hanesan industria tersearia, tenke iha ligasaun ho indústria primaria liuliu iha agrikultura, peska, ida-ne’e mak bele suporta ita-nia situasaun sira bainhira ema mai vizita ita-nia nasaun,” nia dehan.

Antes ne’e, iha loron 29 fulan-maiu liu-ba Governu liuhusi reuniaun Konsellu Ministru, aprova projetu Rezolusaun Governu, ne’ebé aprezenta hosi Vise-Ministra ba Asuntus ASEAN, Milena Maria da Costa Rangel, ne’ebé estabelese kriasaun grupu traballu interministeriál ida-ne’ebé responsavel ba implementasaun rekomendasaun ne’ebé hatuur iha Deklarasaun Prezidénsia ASEAN nian, ne’ebé emite iha Simeira ASEAN ba da-46.

Ho objetivu atu konklui prosedimentu formál sira-ne’ebé nesesáriu, nune’e mós aselera negosiasaun sira kona-ba akordu ekonómiku prinsipál sira-ne’ebé nesesáriu ba prosesu adezaun plena Timor-Leste nian ba organizasaun ne’e, ne’ebé tuir planu sei hala’o iha fulan-Outubru 2025.

ASEAN aseita TL sai membru plenu

Durante Simeira ASEAN ba da-46 iha Kuala Lumpur, Malázia líder hotu-hotu fó apoiu tomak ba Timor-Leste atu bele adere ba ASEAN ne’ebé nu’udár forum importante, hodi ko’alia kona-bá situasaun hotu-hotu ne’ebé akontese iha mundu.

Maibé Timor-Leste nia adezaun ba membru plenu ASEAN sei ofisializa iha simeira ASEAN ba da-47 ne’ebé sei realiza fulan-Outubru mai ne’e iha nasaun Malázia.

Notísia Relevante: Governu aloka $7000 selebra adezaun ASEAN

Jornalista : Hortencio Sanchez

Editór       : Cancio Ximenes

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!