Labarik maiória hetan problema matan tanba kauza husi haree telefone
DILI, 09 Outubru 2025 (TATOLI)—Médiku Oftamolojia iha Hospitál Nasionál Guido Valadares HNGV), Marcelino Correia, informa labarik kiik sira maiória hetan problema matan tanba kauza husi mundu eletronika liuliu haree telefone ho durasaun tempu ne’ebé naruk.
Notísia Relevante: HNGV selebra “World Patient Safety Day” ho konsulta matan gratuita
“Ikus ikus ne’e labarik ho idade kiik balun hetan problema matan, tanba agora mundu elektronika no sira halimar game la tuir oras. Kuaze maiória tanba dadus ne’ebé iha, maibé ha’u la lembra, sira halimar ho telefone, halimar game ne’ebé ke kuaze liu oras, otomatikamente afeta duni ba sira-nia matan,” Marcelino Correia ba Jornalista sira Bidau Lecidere, ohin.
Nia dehan, bainhira labarik sira halimar telefone la tuir oras bele estraga sira-nia matan tanba radiasasaun ka radiasi maka’as.
“Hanesan, ohin dehan estraga sira-nia matan no kria mós problema ida-ne’ebé mak ita bele dehan katak radiasaun, tanba elektronika ne’e radiasaun, kauze ita haree labarik sira barak hetan problema matan,. Tanba, fatór ne’ebé mak ita dehan uza elektronika ne’ebé mak demais,” nia dehan.
Nia informa, hahú husi fulan-Janeiru to’o Outubru tinan 2025 ne’e, Hospitál Nasionál Guido Valadares kada loron halo operasaun matan hamutuk ema na’in-10.
“Ita iha ne’ebá, ita halo operasisaun loro-loron, entaun loron ida ita bele halo operasaun matan ne’e ba ema na’in-10 entaun semana id abele ema na’in-60. Maiória ita halo operasaun matan iha ne’ebá mak ho katrata, sira ne’ebé mak ho trauma, sira-ne’ebé mak ho moras ne’ebé mak kona sira nia matan,” nia hateten.
Nia esplika, sira-ne’ebé mak katarata ne’e afeta ba ema-nia idade avansadu, tanba ne’e mak halo operasaun di’ak atu nune’e sira bele kontinua sira-nia atividade sira.
“Sira ne’ebé mak sofre ona matan katrata, sira bele pendente ba sira-nia moris, problema sosiál, sira bele halo atividade sosiál, sira bele akumula sira-nia família no sira bele halo vizita ho situasaun ida-ne’e sira bele halo fali sira-nia atividade no servisu ho di’ak. Tanba, sira-nia mentalidade normál fila-fali, sira bele koñese fali sira-nia família ho ida-ne’e ita hamenus ona dependente fatór ekonomia no sira bele ajuda bele kontinua sira-nia servisu hanesan baibain,” nia haktuir.
Antes ne’e, Xefe Departamentu Sentru Matan Nasionál iha Hospital Nasionál Guido Valadares (HNGV), Julia Rosalina Cesar Magno, husu ba inan-aman sira hodi evita fó telefone ba labarik sira atu halimar Game tanba fó impaktu maka’as ba sira-nia matan.
“Ita agora daudaun mundu modernu, buat hotu iha, entaun labarik sira mós hatene halimar game iha telefone laran, ida-ne’e perigu tebes ba sira-nia matan tanba sira haree kle’ur telefone nia radiasaun maka’as bele estraga sira-nia matan. Ha’u husu ba inan-aman sira evita fó telefone ba oan sira,” Julia Rosalina Cesar Magno hateten.
Nia dehan, bainhira ema utiliza beibeik telemovel iha fatin ne’ebé mak nakukun no halo telemovel ne’e naroman demais liu, halo ema-nia matan ne’e malahok daudaun no matan maran.
“La’ós ba labarik kiik-oan de’it maibé ba ema hotu-hotu ne’ebé kaer telemovel tenke halo prevensaun tanba iha impaktu ba matan,” nia informa.
Atu halo prevensaun ba ida-ne’e, nia dehan, inan-aman sira mak iha dever tomak atu labele fó telemovel ba labarik sira no eduka labarik sira husi idade ki’ik hodi labele fó telemovel.
“Se labarik sei ki’ik mak ita eduka ho telemovel de’it otomatikamente bainhira boot tama ba idade joven ne’e, sira-nia matan malahok no matan maran daudaun,” nia dehan.
Nia informa, joven sira barak mak mai konsulta matan ne’e mesak matan moras tanba impaktu ne’e husi telemovel no haree ka lee demais iha komputadór, agora daudaun pasiente sira mai ne’e maiória matan moras.
“Ha’u hakarak fó mensajen ba labarik sira katak hamenus ona halimar telemovel, hamenus ona halimar game, atu evita kedas agora bainhira tama ba idade joven,” nia hateten.
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór : Cancio Ximenes
