OEKUSI, 14 Novembru 2025 (TATOLI) – Asosiasaun Halibur Defisiénsia Matan Timor-Leste (AHDMTL), sesta ne’e, halo abertura formasaun ba Ema ho Defisiénsia (EhD) matan hamutuk na’in-20 iha Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA) ho matéria prinsipál mak letra Braille (sistema hakerek sente ho liman) no teknolojia dijitalizasaun.
Diretór Ezekutivu AHDMTL, Gabriel Ponciano de Souza, hateten, formasaun durante fulan rua, ho objetivu atu forma Ema Ho Defisiénsia sira-nia mentalidade liu-liu maluk defisiénsia matan, atu prepara sira ba futuru bele asesu edukasaun formál.

Nune’e mós intensaun seluk husi formasaun ne’e, atu hakbesik ba komunidade defisiénsia sira tanba durante ne’e asosiasaun AHDMTL realiza formasaun konsentra de’it iha nasionál.
“Ita abertura uluk ba formandu 20 durante fulan rua, ita sei hanorin sira, oinsá bele hatene hakerek, maibé seidauk másimu atu asesu ba edukasaun formál, ida-ne’e faze primeiru, husi kapasitasaun ho letra briller de’it maibé sei iha kontinuasaun, atu forma sira-nia mentalidade di’ak ona ho koñesimentu ba Braille, no área teknolojia dijitalizasaun mak ita transforma ba edukasaun formal,” nia hateten iha abertura hala’o iha Ensinu Pré-Eskolár, bairru Oétulu, ohin.
Notísia relevante:AHDMTL hakarak kria sentru formasaun ba ema ho defisiénsia matan iha Oekusi
Nia informa, bainhira ramata formasaun, karik balun antes ne’e akaba ona iha ensinu pré-sekundáriu parte AHDMTL sei kontinua refere asesu ba ensinu rekerente, no sira-ne’ebé akaba ona ensinu sekundáriu, sei apoia hodi kontinua asesu ba ensinu superiór sira.
“Ida-ne’e mak objetivu husi formasaun ne’e, katak iha forma ho kapasitasaun atu asesu edukasaun formál iha futuru,” nia heteten.

Xefe Departamentu Finansa no Rekursu Umanu iha Diresaun Rejionál Edukasaun no Solidariedade Sosiál, Cebastião Icu, agradese ba esforsu husi ekipa AHDMTL tanba iha planu di’ak hodi espanda tan formasaun ne’e ba iha nível munisípiu.
“Ami hatene inisiátiva ne’e liuhusi prosesu naruk tanba antes ne’e mós parte asosiasaun mai koordena uluk ho Autoridade RAEOA liu-liu edukasaun. Ami agradese ba ita-nia esforsa bele to’o mai Oekusi atu halibur maluk sira ne’ebé ho problema matan atu tulun sira atu koñese edukasaun, tanba durante ne’e maluk sira dalaruma tuur mesak de’it iha uma tanba la haree mundu ne’e nia furak, maibé ho polítika ne’e bele halo kontente sira liuhusi kapasitasaun direita,” nia orgullu.
Notísia relevante:AHDMTL halo simulasaun ba teknolojia letra Braille
Iha biban ne’e, Reprezentante Prezidente Autoridade RAEOA, João Bano Suni, nu’udar Xefe Gabinete Prezidente Autoridade RAEOA, konsidera formasaun ne’e nesesária, tanba ne’e antes ne’e, Autoridade apoia liuhusi aprovasaun fundu ba asosiasaun AHDMTL nune’e bele realiza formasaun ba Ema ho Defisiénsia matan iha Oekusi.
“Iha Maromak nia oin, ita hotu hanesan nune’e mós iha Estadu nia oin mós tenke hanesan, tan ita mós nu’udar sidadaun ida. Tan ne’e, fó hanoin ba família sira, atu enkoraza nafatin oan sira, lori sira mai partisipa iha formasaun ne’e, tanba formasaun ne’e mós Autoridade aloka fundu husi orsamentu Estadu, atu tulun maluk sira-ne’ebé problema matan – kakutak tenke kapasita. Nune’e, ita hotu bele kontribui ba prosesu dezenvolvimentu, tanba rai ne’e ita hotu nian,” nia fó hanoin.
Reprezentante ne’e espera no rekomenda ba asosiasaun AHDMTL no mós família sira atu kontinua fó asisténsia ho domin liuhusi komunikasaun iha ámbitu formasaun, nune’e bele evita estigma diskriminasaun, maibé apoia morál ho dixiplina, hodi aproveita oportunidade fulan rua ne’e hetan koñesimentu balun.
Notísia relevante:AHDMTL rekomenda Agência Tatoli fó porsaun kobertura ba EhD vulnerável liu
Entretantu, atu atu garante formasaun durante fulan rua, Asosiasaun Halibur Defisiénsia Matan Timor-Leste (AHDMTL), prepara ona formandu na’in-rua kompleta ho fasilidade, no formasaun hetan apoia finanseira husi Autoridade RAEOA ho montante $6000,00. Verba ne’e Autoridade RAEOA aloka husi Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2025 liuhusi fundu subvensaun públika.
Jornalista: Abílio Elo Nini
Editór: Rafael Ximenes de A. Belo




