DILI, 24 Novembru 2025 (TATOLI)—Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta termina vizita Estadu ba Vatikanu no segunda ne’e fila hikas mai Timor-Leste hodi informa ba públiku kona-ba pontu prinsipál lima (5) husi viajen ne’e, no diskute situasaun Timor-Leste nian ho Papa Leão XIV.
Notísia Relevante: Ramos-Horta dezloka ba Vatikanu atu hasoru malu ho Papa Leão XIV
Ramos-Horta hateten, Vizita ne’e subliña Timor-Leste nia pozisaun ne’ebé buras daudaun iha palku mundiál, hodi selebra nia viajen husi luta ba demokrasia ne’ebé estavel no nia papél nu’udar lian globál ba pás, rekonsiliasaun no dignidade umana.
“Vizita ne’e ha’u ho Papa Leão ko’alia kuaze minutu 30, ami ko’alia kona-ba situasaun Timor-Leste nian,” Ramos-Horta hateten, iha Palásiu Prezidensiál, hafoin fila husi Vatikanu.
Iha vizita Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, ba Vatikanu ne’e hodi hala’o enkontru ho Papa Leão XIV no enkontru nivel aas sira seluk ho rezultadu prinsipál lima (5) mak hanesan;
- Enkontru Nivel Aas iha Vatikanu:Prezidente simu iha Audiénsia Ofisiál husi Sua Santidade Papa Leão XIV. Prezidente Ramos-Horta hato’o fiar ne’ebé metin no saudasaun kmanek povu timoroan nian, hodi reafirma ligasaun espirituál ne’ebé profundu no dura entre nasaun no Santa Sé. Prezidente mós hala’o enkontru produtivu sira ho Sua Exelénsia Arsebispu Paul Richard Gallagher, Santa Sé nia Sekretáriu ba Relasaun ho Estadu no Organizasaun Internasionál sira.
- Onra Akadémiku Prestijiozu iha Itália:Prezidente nia dedikasaun ba pás no demokrasia durante nia moris tomak hetan rekoñesementu ho onra signifikativu rua. Prezidente simu Doutoramentu Honoris Causa iha Siénsia Polítika husi Universidade Messina, instituisaun istóriku ida iha Itália ne’ebé estabelese iha 1548, no simu titlu Profesór husi Universidade Link Campus iha Roma kona-ba “Rezolusaun Konflitu no Dalan sira ba Pás.” Papél ida-ne’e rekoñese formalmente Prezidente nia matenek iha dékada barak nia laran no fornese plataforma ida atu inspira jerasaun sira iha futuru.
Iha ninia diskursu aseitasaun, Prezidente Ramos-Horta trasa viajen estraordináriu Timor-Leste nian husi konflitu ba demokrasia ne’ebé vibrante, hodi destaka ninia jestaun ekonómika ne’ebé prudente no ninia rekonsiliasaun istórika ho Indonézia nu’udar modelu global ida ba pás. Prezidente mós fó sai apelu forte ida ba reforma urjente Konsellu Seguransa Nasaun Unida nian hodi sai ekuitativu no efetivu liután.
- Jestu Solidariedade Nasionál: Iha asaun ida-ne’ebé kaptura nasaun nia fuan, Prezidente Ramos-Horta konvida pesoalmente Sra. Sofia Hornai dos Santos, feto-faluk ida-ne’ebé badinas no vendedór ambulante, atu hamutuk ho ninia delegasaun nu’udar konvidadu espesiál ba Audiénsia Papal.
Aktu ida-ne’e fó atensaun internasionál ba dignidade silensioza, sakrifísiu no forsa ne’ebé metin husi família timoroan sira. Tia Sofia nia prezensa hetan elojia pesoál hosi Sua Santidade Papa Leão XIV, hodi destaka Prezidente nia kompromisu hodi fó onra ba sidadaun sira loro-loron nian.
- Hametin Parseria Estratéjiku sira:Prezidente hala’o enkontru estratéjiku ida ho Profesór Andrea Riccardi, fundadór Komunidade Sant’Egidio nian, iha loron 20 fulan-Novembru, iha Roma. Sira diskute valór sira-ne’ebé fahe no esplora dalan sira ba kolaborasaun iha mediasaun no defende ema sira-ne’ebé vulneravel liu iha mundu.
Prezidente mós atribui Kolár Orden Timor-Leste nian ba Andréas Josef Kreis, MD, distintu oftalmologista Suisu, hodi rekoñese ninia dékada servisu esepsionál no dedikadu ba setór saúde Timor-Leste nian. Prémiu prestijiadu ne’e atribui ba PD. Dr. Andréas Josef Kreis, tuir Dekretu Prezidente Repúblika Nú.118 /2025, ne’ebé realiza iha Piazza della Repubblica iha Roma, Itália.
- Omenajen ida ba antesesór:Molok konklui vizita iha Itália iha loron 22 fulan-Novembru, Prezidente no delegasaun presta sira-nia respeitu ba Sua Santidade Papa Francisco nia rate iha Bazílika Santa Maria Maiór (Bazílika di Santa Maria Maggiore) iha Roma.
Refleta ba simbolizmu profundu husi viajen ida-ne’e, Prezidente Ramos-Horta afirma; Vizita ida-ne’e la’ós de’it diplomasia, maibe selebrasaun ida ba klamar husi Timor-Leste.
“Ita hamriik iha salaun sira Vatikanu nian no iha universidade antigu sira la’ós de’it nu’udar Estadu ida, maibé nu’udar povu fiar-na’in no reziliénsia,” Ramos-Horta dehan.
Notísia Relevante: Prezidente Ramos-Horta konvida negosiante Sofia dos Santos hasoru Papa Leão XIV
Jornalista : Hortencio Sanchez
Editór : Cancio Ximenes
