iklan

INTERNASIONÁL, HEADLINE

Observadór g7+ rekomenda pontu prinsipál hodi fortalese transparénsia eleitorál iha Giné-Bisau 

Observadór g7+ rekomenda pontu prinsipál hodi fortalese transparénsia eleitorál iha Giné-Bisau 

Ekipa Misaun Observasaun Eleitorál g7+. Foto TATOLI/Arminda Fonseca

GINÉ-BISAU, 25 Novembru 2025 (TATOLI)-Misaun Observasaun Eleitorál (MOE) g7+ aprezenta relatóriu preliminár kona-ba Eleisaun Jerál Prezidensiál no Parlamentár iha Giné-Bisau, durante konferénsia imprensa konjuntu ho misaun observadór internasionál sira seluk mak hanesan MOE Komudidade País Ko’alia Lian Portugés (CPLP), Komunidade Ekonómika Áfrika Osidentál (CEDEAO, sigla portugés), no Uniaun Afrikana.

Iha konferénsia imprensa ne’e kada misaun obervasaun aprezenta idaidak nia relatóriu hodi rekomenda pontu prinsipál sira atu hadi’a prosesu eleitorál Giné-Bisau iha futuru.

Xefe Misaun Observasaun Eleitorál g7+, Christina Joanna Mitini, hateten g7+ nu’udar organizasaun intergovernamentál, halibur nasaun afetada ho konflitu hamutuk 20, inklui Giné-Bisau, ho objetivu atu promove pás no estabilidade liuhusi partilla esperiénsia (peer learning).

Ekipa Misaun Observasaun Eleitorál g7+ aprezenta relatóriu preliminár kona-ba eleisaun jerál iha Giné-Bisau. Foto TATOLI/Arminda Fonseca

Mitini salienta katak misaun ida-ne’e ho objetivu atu avalia prosesu eleitorál tuir padraun rejionál no internasionál, ho foku espesífiku ba nia kontribuisaun ba harii dame, rekonsiliasaun nasionál no prevensaun konflitu iha Giné-Bisau.

“Husi ami-nia observasaun ba iha eleisaun jerál ne’e, ami propoin rekomendasaun neen”, Mitini hateten iha konferénsia imprensa ne’ebé hala’o iha Otél Ceiba.

Sujestaun sira ne’e mak: 1) Presiza investimentu forte iha edukasaun sívika atu promove demokrasia no reforsa instituisaun sira; 2) Presiza mellora formasaun ba polling staff hodi garante prátika di’ak no konsistente; 3) Asembleia votu tenke harii iha fatin nakloke, ho área dezignada sira ne’ebé asegura distánsia apropriada entre ofisiál sira iha estasaun votasaun; 4) Kabina votu tenke asegura didi’ak votante nia opsaun; 5) Komisaun Nasionál Eleisaun tenke hametin ninia kanál komunikasaun ho públiku liuhusi plataforma dijitál sira, konferénsia imprensa regulár no komunikasaun ofisiál sira hodi esklarese dúvida sira, kombate informasaun laloos no garante konfiansa boot liu iha prosesu eleitorál; no 6) Komisaun Nasionál Eleisaun Giné-Bisau adota medida espesífika sira hodi garante asesu luan ba prosesu eleitorál ba sidadaun idozu no ema ho defisiénsia sira, inklui liuhusi rampa no kabina sira ne’ebé adapta.

Ekipa g7+, prenzete iha Giné-Bisau dezde 18 Novembru, analiza ambiente polítika durante prosesu eleitorál, avalia nivel inkluzaun no partisipasaun husi setór hothotu iha sosiedade, inklui feto, foinsa’e no grupu marjinalizadu sira, no monitoriza dezempeñu administrasaun eleitorál nian.

Durante misaun iha Giné-Bisau, delegasaun hasoru malu ho koordenadór kampaña husi kandidatu prezidensiál Plataforma Republikana no Partidu Afrikanu ba Liberdade no Dezenvolvimentu Giné-Bisau (PALDG) hodi rona sira-nia perspetiva kona-ba eleisaun.

Enkontru mós ho Prezidente Komisaun Nasionál Eleisaun Giné-Bisau nian, hodi rona vizaun jerál kona-ba prosedimentu eleisaun sira iha nasaun ne’e, nomós ho Ministru Planeamentu, Ekonomia no Integrasaun Rejionál no observadór internasionál husi CPLP, hodi troka informasaun.

“Durante halo observasaun ba eleisaun, ami-nia ekipa fahe ba tolu no observa rejiaun tolu mak hanesan Bisau, Biombu no Oiu no kobre Meza Asembleia Votu hamutuk 160 ho sírkulu eleitorál 11″, dehan.

Tuir Mitini, maoria asembleia votu loke tuir oras, iha tuku 07h00, tuir lei eleisaun nian, no estasaun votasaun balu atraza minutu 15-30. Kona-ba materiál sensivel hothotu prontu iha estasaun votu molok oras abertura nian, no situasaun iha terrenu hetan seguransa másima husi Polísia iha sírkulu eleitorál hotu.

Ekipa observa mós katak kada sírkulu eleitorál fó prioridade ba ema ho defisiénsia. Kona-ba prosesu votasaun, maioria husi estasaun votu sira konduzivu no iha dispozisaun ne’ebé loos, maibé estasaun balu seidauk koloka iha fatin ne’ebé loos, difikulta asesu ba idozu no ema ho defisiénsia sira.

Prosesu votasaun hothotu la’o lahó insidente boot ruma no laiha evidénsia kona-ba intimidasaun no subornu durante prosesu votasaun. “Ita mós nota katak pesoál sira kada sírkulu eleitorál iha balansu ka igualdade jéneru ne’ebé di’ak, hafoin termina eleisaun, prosesu kontajen mós hala’o ho maneira transparénsia tanba kada sírkulu eleitorál fó sai rezultadu asina husi ajente partidu nian”, realsa.

Misaun fó konkluzaun katak eleisaun jerál iha Giné-Bisau la’o livre, pasífika no transparente.

Mitini reforsa katak g7+ kontinua promove programa “Kooperasaun Frájil-ba-Frájil’, fornese plataforma ida ba nasaun membru sira, inklui Giné-Bisau atu aprende husi esperiénsia nasaun sira seluk nian. Ekipa g7+ hein kolaborasaun kontínua hanesan parte ida atu hametin instituisaun Estadu no promove demokrasia, pás no dezenvolvimentu.

g7+ agradese ba Komisaun Eleisaun Giné-Bisau nian ne’ebé fó oportunidade hodi observa eleisaun konjunta tinan-ne’e no dezeja katak rekomendasaun sira ne’e leten hetan konsiderasaun ba hadi’a iha futuru.

Notísia relevante:  Ohin, Giné-Bisau realiza eleisaun Prezidensiál no Lejislativa 

Jornalista: Arminda Fonseca 

Editora: Maria Auxiliadora 

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!