BOBONARU, 09 Dezembru 2025 (TATOLI) – Planu Munisipál Ordenamentu Territóriu (PMOT) nu’udar instrumentu fundamentál hodi orienta dezenvolvimentu urbanu ne’ebé ekilibradu, ekuitativu, no sustentavel.
Diretór-Jerál Planu no Ordenamentu Territóriu, Ministériu Planu no Investimentu Estratéjiku (MPIE), Roger Tetuliano de Fátima Bouk Belo, hateten planeamentu territóriu maka polítika krusiál ida atu determina padraun sira uza rai nian ne’ebé matenek hodi apoia dezenvolvimentu ekonómiku, sosiál no kulturál, no protesaun ambientál.
Notísia relevante: KM aprova PMOT ba munisípiu Ermera no Bobonaro
“Dezenvolvimentu rejionál Timor-Leste nian depende ba dezenvolvimentu ne’ebé ekilibradu no sustentavel iha nivel munisípiu, no PMOT hanesan instrumentu ideál hodi orienta dezenvolvimentu ne’e”, Roger Tetuliano dehan iha abertura ba formasaun téknika kona-ba implementasaun PMOT ne’ebé hala’o iha salaun Maria Tapó, munisípiu Bobonaru.
Nia realsa katak PMOT hakat fundamental ida ba prosesu dezenvolvimentu nasaun nia no nu’udar premeiru instrumentu ne’ebé estabelese rejime uza rai nian, define regra klaru ba okupasaun, utilizasaun no transformasaun rai husi entidade públika no privadu iha munisípiu ne’ebé ho ninia objetivu konkreta mak hanesan hadia kualidade espasu urbanu no rurál iha munisípiu, esplora no valoriza poténsia ekonomia no sosiál, proteje rekursu naturál, paizajen no patrimóniu kulturál, prevene no redús impaktu risku naturál, hodi proteje ema no sasán.

Aleinde ne’e, PMOT mós importante atu orienta estratéjia dezenvolvimentu munisipál no define modelu organizasaun territóriu ne’ebé garante koerénsia ho polítika setoriál munisipál no nasionál.
Tuir dirijente, PMOT Bobonaro kontein modelu ordenamentu territóriu ne’ebé konsidera sistema prinsipál haat: Sistema Asentamentu, Sistema Produtivu, Sistema Infraestrutura no Ekipamentu, no Sistema Biofíziku.
“Sistema haat ne’e dezeña atu hadi’a kualidade espasu urbanu no rurál, proteje rekursu naturál, otimiza potensiál ekonómiku no sosiál, no hamenus risku dezastre”, nia adianta.
PMOT Bobonaro hetan aprovasaun liuhusi Dekretu Governu Númeru 7/2023, loron 14 fulan-Juñu, no oras ne’e tama ona iha faze sosializasaun no implementasaun.
“Hanesan parte ida husi faze ida-ne’e, MPIE, iha kolaborasaun ho autoridade munisípiu, fornese liu semana ida husi formasaun intensiva ba dirijente servisu munisipál sira no tékniku sira hodi asegura katak dokumentu ne’e komprende no implementa ho efetivu”, nia espera.
Prezidente Autoridade Munisípiu Bobonaru, Paulo Moniz Maia, hato’o nia apresiasaun ba MPIE nia apoiu hodi kompleta no fó formasaun ba PMOT.
Nia subliña katak dokumentu ida-ne’e, seidauk habelar iha nivel postu administrativu, suku, no aldeia, nune’e maka liuhusi formasaun sai oportunidade krusiál ida atu hasa’e kompeténsia líder no tékniku sira-nian iha implementasaun PMOT.
“Ami husu ba dirijente sira hotu atu kompleta formasaun ne’e, tanba ba oin implementasaun ordenamentu territóriu presiza koñesimentu no kompeténsia ne’ebé di’ak”, nia hato’o.
Ho inísiu implementasaun PMOT, Bobonaru iha esperansa atu dirije dezenvolvimentu rejionál ho maneira ne’ebé estruturadu liu, sustentavel, no orienta ba hasa’e kualidade moris komunidade nian.
Notísia relevante: MPO tau prioridade ba planeamentu no ordenamentu territóriu
Jornalista: Sergio da Cruz
Editora: Maria Auxiliadora




