OEKUSI, 12 Dezembru 2025 (TATOLI) – Komunidade sira husi suku Naimeko hamutuk ho komunidade suku Bobokase iha sub-rejiaun Pante Makasar Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA), sesta ne’e, realiza seremónia tara-bandu liuhusi nahe biti boot hodi hodi halo juramentu ba joven sira atu hakribi violénsia hodi kontribui ba prosesu dezenvolvimentu iha rai-ketan ne’e.
Seremónia tara-bandu ne’e hahú ho rituál kultura, hodi harohan ba lulik no matebian sira atu fó matak malirin, ne’ebé akompaña direita husi Komandante PNTL RAEOA, Superentendente Asistente Polísia, Angelo Quelo, hamutuk ho lia-na’in no konsellu suku Naimeko inklui Bobokase.
Notísia relevante: PNTL Oekusi la tolera grupu ka individu halo perturbasaun iha natál no tinan foun
Xefe suku Naimeko Marcos Liu, reprezenta komunidade suku rua ne’e, hato’o agradese ba autoridade seguransa tanba durante ne’e esforsa hodi akompaña autoridade komunitária suku rua nian, oinsá atu buka solusaun ba problema joven sira, ne’ebé akontese entre suku Naimeko ho Bobokase durante semana tolu ona.

“Agradese tanba fó apoia morál ho hanoin di’ak, atu hakotu problema ne’ebé ita hasoru. Ba alin joven sira hanesan futuru rai ne’e nian, nu’udar aman ami labele husik leet de’it ita-bo’ot sira-nia problema, maibé ami tenke buka solusaun, tanba ne’e husu ba inan-aman sira, buat ne’ebé akontese, ne’e liu ona, agora ba oin enkoraja oan sira atu harii fali domin no dame atu hateke ba futuru, tanba ema hotu inklui ha’u rasik, hakarak moris iha dame, hakarak kontente ho ema hotu, lakohi buka problema ba malu, satan foin dadaun akontese entre suku ho suku, entaun ohin ita tenke hakotu ona liuhusi tara-bandu ne’e, nu’udar matadalan ida atu ema hotu kumpre, semak kontra, tenke responsabiliza atu multa,” nia hateten, iha ámbitu seremónia tara-bandu hala’o iha sede suku Naimeko, ohin.
Notísia relevante:Pagamentu pensaun sosiál faze datoluk hahú iha suku Naimeko
Iha fatin hanesan, Komandante PNTL RAEOA, Superentendente Asistente Polísia, Angelo Quelo, enkoraja foinsa’e sira husi suku Naimeko no Bobokase atu kumpre kompromisu ne’ebé deklara sai ona iha juramentu tara-bandu, nune’e kontribui ba prosesu dezenvolvimentu.

“Orgullu ba xefe suku na’in-rua deside ohin ita bele realiza. Objetivu ohin lee sai akta tara-bandu ne’e, husu ba joventude sira suku rua, atu la’o tuir kompromisu ne’ebé mak ohin ita-bo’ot sira deklara sai ona, katak la’ós ohin ita dame malu aban repete fali, tan ne’e haraik ba ita hotu hakribi violénsia, tanba tempu agora ne’e luta ba moris di’ak atu kontribui ba dezenvolvimentu liu-liu rai Oekusi, nu’udar komandante PNTL ha’u sei kontinua tau matan ba imi, halo tuir kala’e, semak mak la kumpre, tenke responde ba sansaun ne’ebé mensiona iha akta tara-bandu ne’e,” nia hateten.
Notísia relevante:PNTL Oekusi ofisializa estatutu no rejimentu internu juventude bairru Numbei
Entretantu, dokumentu kompromisu ne’ebé Ajénsia Tatoli,I.P asesu, sita pontu importante tolu, primeiru joventude suku rua (Bobokase no Naimeko), promesa katak sei garante pás no armónia sosiál iha ambiente saudavel no kria unidade iha suku rua hodi simu malu nu’udar maun ho alin.

Daruak, sei la repete tan atitude ne’ebé halo ona iha pasadu, pontu datoluk, sei bainhira kontra tara-bandu referida, prontu simu sansaun sira.
Sansaun violasaun kompromisu
Bainhira la kumpre tara-bandu ne’e, mak sei selu karau aman ida (1), kompleta ho osan $500, foos saka rua (2), tua sabu jargen rua (2) no serveza ka beer kaixa rua (2). Sasin ba tara-bandu ne’e mai husi Konsellu Suku Suku Bobokase no Naimeko no Komandante PNTL RAEOA inklui DNPKK.
Akta Dame Malu
Iha loron 08 fulan-Dezembru 2025, Konsellu Autoridade Suku Bobokase no suku Naimeko aprova diretiva ida bazea ba lei númeru 9/2016, ártigu 57, hodi promove konsultasaun komunidade no joventude suku rua kona-ba asuntu situasaun seguransa komunidade nian ho interrese jerál, apoia inisiativa Komandu PNTL Rejionál Oekusi, ne’ebé preokupa tebes ba aktu krime sira-ne’ebé hala’o entre joventude suku Bobokase no Naimeko.
Liuhusi koordenasaun no konsultasaun hamutuk hodi prevene konflitu komunitaria atu nune’e mantein pás no trankuilidade iha komunidade suku rua nia leet, no estabilidade seguransa ba iha suku bazea tuir sirkunstánsia istória kultura no tradisionál komunidade suku rua nian hodi oinsá bele minimiza no rezolve joventude suku rua sira-nia problema.
Tanba ne’e, autoridade suku rua organiza prezensa joventude suku sira, hodi solusiona sira-nia problema, liuhusi hanoin koletiva ida ‘tara-bandu no hakribi violénsia’ ne’ebé hala’o husi joventude suku rua, sai hanesan instrumentu ida, halo ho hanoin ida atu garante katak tara-bandu no hakribi violénsia ne’e, iha duni enkuadramentu kulturál no tradisionál suku Bobokase no Naimeko iha futuru.
Ne’e duni autoridade suku rua, aprova matadalan ba atividade tara-bandu, sei realiza husi joventude suku Bobokase no Naimeko hanesan regulamentu ida atu simu malu no kria unidade, dame entre suku rua hodi promove dezenvolvimentu nasionál no lokál sei la afeita ba partisipasaun Estadu no Governu nian.
Jornalista: Abílio Elo Nini
Editór: Rafael Ximenes de A. Belo





