DILI, 28 Janeiru 2026 (TATOLI) – Ajénsia Notisioza Timor-Leste, Institutu Públiku Tatoli, I.P aprezenta tan programa foun ida ho naran TATOLI Global, ne’ebé lansa ona husi Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál, Expedito Dias Ximenes.
Programa ida-ne’e mai ho objetivu mak: Projeta Timor-Leste ba palku internasionál liuhusi notísia, kultura, no diplomasia; Hametin Tatoli nia kredibilidade nu’udar ajénsia nasionál ho alkanse rejionál no globál; Harii ponte ho audiénsia sira iha ASEAN, CPLP, no parseiru internasionál sira, inklui mundu; no Pozisiona Tatoli la’ós de’it nu’udar ajénsia notisioza, maibé nu’udar intermediáriu informasaun prinsipál entre Timor-Leste no mundu.
TATOLI Global ne’e sei aprezenta iha formatu dalen haat mak hanesan Tetun, Portugés, Inglés no Indonézia.

Iha ámbitu lansamentu ba programa ne’e, Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál (SEKOMS), Expedito Dias Ximenes, hateten TATOLI Global nu’udar programa ida eselente, tanba idéntiku ho Tatoli Diplomata, signifika Tatoli hakarak lori Timór ba mundu, liuhusi programa ne’e rasik, ne’ebé sei uza língua haat.
Nia reforsa katak ho programa ida-ne’e Tatoli hakarak hatudu nia imajen foun iha mundu jornalizmu ka mídia nian ba iha públiku nasionál, nomós internasionál.
“Ha’u hein katak bele promove Timor-Leste nia polítika esterna, nomós polítika IX Governu iha área polítika, ekonomia, sosiukulturál, defeza, no seguransa, inklui desportu”, dehan.
Tuir nia, ho programa ida-ne’e, Timor-Leste ne’ebé daudaun sai ona membru permanente ASEAN, Komunidade País Ko’alia Lian Portugés (CPLP), no Organizasaun Mundiál Komérsiu bele hatudu nafatin país nia ezisténsia iha mundu, liuhusi organizasaun internasionál no rejionál ne’ebé iha.
“Tatoli hatudu dala-ida tan katak nia bele sai referénsia ba iha mídia internasionál sira kona-ba atividade iha Timor-Leste”, salienta.

Iha biban ne’e, nia parte mós husu ba kargu xefia sira iha Tatoli atu tau importánsia ba papél clearing house no sai referénsia ba mídia nasionál sira.
Prezidente Konsellu Diretivu Tatoli, Noémio Falcão, esplika objetivu hamosu Programa TATOLI Global katak tempu ona atu halo mudansa no antes ne’e iha ona programa tolu mak hanesan TATOLI Klarifika, Hakbesik no Entrevista Eskluziva.
Nia salienta katak programa foun ida-ne’e ninia foku mak ba iha atividade sira internasionál ka iha relasaun Timor-Leste ho nasaun sira seluk, ne’ebé ko’alia kona-ba asuntu billaterál no oinsá mak lori informasaun barak liután ne’ebé ho motivasaun ba sosiedade Timor-Leste no ba mundu. “Ha’u fiar katak ho ekipa ne’ebé ami iha programa ida-ne’e hetan kolaborasaun di’ak entre fonte sira”, Noémio Falcão garante.
Nia akresenta katak programa ne’e sei hala’o ho modelu entrevista eskluziva, talkshow, halo pakote no bele mós dokumentáriu, inklui atualidade sira kona-ba eventu internasionál. “Ha’u fiar katak programa ida-ne’e sei sai hanesan ponte ida liga Timor-Leste, liuhusi Tatoli ba mundu”, afirma.

Tatoli, I.P hanesan ajénsia notisioza ofisiál Timor-Leste nian, iha nia estatutu rasik ne’ebé define mós nia natureza, vizaun, misaun no objetivu. Vizaun mak sai “trend-setter” fonte notísia no informasaun nasionál ne’ebé iha kualidade, kredivel no nesesitadu husi públiku utilizadór informasaun.
Nia misaun mak: Fornese produtu notísia ne’ebé públiku utilizadór informasaun jeralmente; Atende nesesidade informasaun públiku utilizadór informasaun ho karáter antesedente, indepth, klasifikadu no “taylor-made information” no “self users assigment”; Sai produtór no jestór informasaun no dokumentasaun; Sai produtór filme no dokumentasaun; Sai organizadora funsaun “information clearing house”; Sai órgaun opiniaun públika; Hala’o funsaun instituisaun peskiza no dezenvolvimentu komunikasaun; Sai “state public relations”, “State agent of information”, “Flag carrier” Timor-Leste; no Realizadór fórum informasaun públiku.
Tatoli nia objetivu mak: Sai fonte informasaun ofisiál Estadu sira Timor-Leste ne’ebé iha kapasidade no kbiit elabora produtu informasaun no notísia ne’ebé nesesita husi públiku utilizadór informasaun iha eskalaun nasionál, rejionál no internasionál; Nu’udar implementadór konstituisaun ne’ebé sai devér Governu nian atu fornese informasaun ne’ebé kredivel no mós sai direitu informasaun sosiedade Timor-Leste ne’ebé garantidu husi artigu 40 no 41 Konstituisaun Timor-Leste nian.
Aleinde ne’e, nu’udar instituisaun komunikasaun informasaun, Agência Tatoli, I.P la’ós de’it sai produtór informasaun, maibé mós iha papél nu’udar “National information clearing house” (Uma-mahon ba fó-sai informasaun nasionál ho loloos): Iha tarefa fó klarifikasaun no informasaun serteza, halakon misinformasaun (informasaun sala) no dezinformasaun (informasaun ne’ebé kontradís ho verdade). Bele sai nu’udar “Fatin istória” no “hakerek-na’in ba istória” pátria, nasaun, sosiedade no mós nu’udar “maklibur no fornesedór informasaun públiku”.
Ikus, nu’udar padraun ba kompeténsia jornalístika ba jornalista Timor-Leste ne’ebé sempre bele prodús produtu informasaun: Karreira jornalístika ne’ebé iha kualidade tuir dinámika sosiál no nesesidade informasaun sosiedade no Estadu nian.
Jornalista: Arminda Fonseca
Editora: Maria Auxiliadora




