DILI, 05 Fevereiru 2026 (TATOLI)—Aplikante ba vaga membru Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL) 2025, Kinta ne’e, aprezenta keixa ba Prevedoria Direitu Umanu no Justisa (PDHJ, sigla portugés) tanba konsidera mosu irregularidade iha faze teste médiku.
Prevedór Direitu Umanu no Justisa, Virgílio Guterres, hateten, aplikante sira hato’o keixa tanba sira-nia naran admitidu iha lista maibé sira laiha direitu.
“Ohin aprezentasaun ami konsidera hanesan keixa ne’ebé tama mai iha PDHJ, ne’ebé ami sei haree atu lori ba Komité Jestaun Keixa hodi deside iha nesesidade ka lae atu halo investigasaun. Mas ida-ne’e sei depende ba relatóriu avaliasaun preleminár keixa nian mak atu haree,” Prevedór Virgílio Guterres hato’o ba Jornalista sira bainhira simu keixa husi kadetis PNTL iha edifísiu PDHJ, Praia dos Coqueiros.
PDHJ mós simu keixa katak membru PNTL balun suspeitadu fasilita nia oan ne’ebé laiha diploma atu konkorre iha vaga no ikus mai aprovadu tuir teste médiku.
“Ida-ne’e PDHJ konsidera hanesan alegasaun ida. Ida-ne’e presiza fiskalizasaun tun atu prova, kuandu iha prova ona mak sai baze ba ita atu pronúnsia katak ida-ne’e hanesan deskriminasaun ka familiarizmu, agora Prevedór seidauk bele pronúnsia kona-ba ida-ne’e tanba atu ko’alia tenke liuhusi fiskalizaun no averiguasaun ruma,” nia akresenta.
Notísia relevante : Kandidatu 10.597 admitidu iha teste vaga rekrutamentu membru PNTL foun
Iha keixa balun mós katak iha suku balun nia ema mak admitidu barak liu iha rekrutamentu ne’e tanba iha ligasaun ho ofisiál balun.
“Prevedór seidauk pronúnsia buat ruma, kuandu iha investigasaun no averiguasaun ona mak ami iha ona rekomendasaun katak loos duni iha prosesu ne’e iha deskrisaun,” nia hato’o.
Nune’e, PDHJ sei halo investigasaun kle’an ba prosesu sira, hahú husi selesaun dokumentu, konfirma ho diploma ministeriál ne’ebé publika iha Jornál Repúblika, tanba iha faze eleminatóriu ne’ebé Komisaun tenke konsidera.
“Ita tenke haree ba dokumentu legál sira ne’e mak verifika. Agora fó tempu ba ami atu konfirma ida-ne’e saida mak kesar na’in sira aprezenta ho dokumentu legál ba PNTL ho Ministériu Interiór halo rekrutamentu ida-ne’e,” nia katak.
Virgílio Guterres fundamenta, kualker prosesu rekrutamentu ba membru Polísia ka Funsionáriu Públiku labele hamosu diskrimisaun bazeia ba rasa, rejiaun inklui estatutu sosiál.
Ho razaun ida-ne’e mak PDHJ husu Tribunál Rekursu atu halo fiskalizasaun abstrata kona-ba regra Diploma Governu nian ne’ebé dehan Polísia nia oan pursentu 20 iha asesu ba vaga, veteranu nia oan pursentu 20 no ema baibain nia oan pursentu 60.
“Tanba halo diskrimisaun bazeia ba estatutu sosiál ida-ne’e viola direitu umanu. Agora prova katak iha duni deskrikisaun ne’e ita presiza iha investigasaun,” nia afirma.
Hafoin simu keixa PDHJ koordena ho Komandu Jerál no Ministériu Interiór hodi husu tuir prosesu rekrutametu.
“Espera katak iha segunda semana oin Prevedór bele anúnsia ona buat ruma kona-ba rekrutamentu ne’e para kandidatu sira iha ona informasaun. Tanba iha loron 10 Fevereiru hahú teste médiku ba kandidatu sira,” nia tenik.
Iha fatin hanesan, Reprezentante aplikante vaga ba membru PNTL foun 2025, Deolindo Eno Mendonça, lamenta tanba rezultadu ne’ebé fó sai la tuir nia hakarak tanba nia rasik nu’udar kadetes ne’ebé halo ona esforsu.
Nia mós nota katak, Komisaun Rekrutamentu aplika sistema ladún di’ak no hamosu deskriminasaun tanba viola ema-nia direitu.
“Prosesu sira ne’e toma nota ona kedas katak iha sistema balun ne’ebé ladi’ak, ne’e mak la tuir ita-nia hanoin no deskriminasaun fali ita-nia direitu, tanba ema mai ne’e rekrutamentu ba ema hotu. Ema mós iha direitu atu simu, se karik nia esforsu bele, mas bainhira nia esforsu bele mak fó sai la tuir nia hakarak, normál nia tenke mai complain tanba ne’e nia direitu.” nia esplika.
Aplikante 20.597 pasa
Iha sorin seluk, Diretór Ezekutivu Hali ba Dame (HABADA), Abel Amaral, hateten, tuir observasaun iha prosesu rekrutamentu ba bazeia Diploma Ministeriál nú.17/2025, ne’ebé ho kritériu klaru.
“Liga ho prosesu rezultadu ida orbain-rua foin fó sai, HABADA apresia tebes ba serbisu ne’ebé Sekretariadu Rekrutamentu ho nia ekipa tomak ne’ebé durante ne’e esforsu maka’as hodi ezekuta buat ne’ebé tuir Diploma Ministeriál,” nia tenik.
Rezultadu fó sai katak husi lista aplikante 12.874 ba vaga membru PNTL foun, iha 10.597 mak pasa no ema 2.277 mak la pasa.
“Ita haree prosesu sira ne’e fó livre, maibé Sekretariadu hala’o nia knaar tuir prosedimentu foun. Pergunta mak tanba sá iha teste finál ba saúde nia ne’e halo ema konfuzaun,” nia subliña.
HABADA obserava ligadu ho fó sai rezultadu iha buat rua mak esensiál, dahuluk mak komulativu teste haat maka hanesan prova kultural, aptidaun fíziku, psikolojia no entrevista profisionál.
“Ida-ne’e rezultadu fó sai 10.597, maibé agora teste tuir mai ne’e la’ós ona akumulativu maibé eleminatóriu, sé mak problema iha saúde ne’e bele elemina kedas no kontaktu kedas númeru ne’ebé tuir kedas. Ne’ebé la’ós husi 10.597 ne’e liu hotu kedas ne’e lae, maibé tuir rekezitu. Tanba rekrutamentu ne’ebé fó sai ne’e ba ema-400,” nia esplika.
Abel Amaral apresia tanba Ministériu Interiór anula kritériu sira ne’ebé espesiál ba veteranus no Polísia nia oan.
“Sira anula tiha ona, neste rezultadu ne’ebé fó sai ne’e jerál, laiha pursentu ba veteranu no pursentu 20 ba Polisia nia oan. Tanba semana kotuk Tribunál Rekursu deklara ona inkonstitusionál ba kritériu balun iha rekrutamentu. Tanba ne’e, HABADA nia obseravsaun kona-ba rezultadu akomulativu ne’ebe fó sai ne’e itaapresia,” nia afirma.
HABADA nia rekomedasaun maka husu ba Sekretariadu Rekrutamentu atubele esklarese didi’ak kona-ba sira ne’ebé maka tuir teste saúde no sira seluk ne’ebé maka pasa maibé la tuir teste saúde.
“Maski regra no prosedimentu hanesan ne’e maibé públiku konfunde nafatin, tanba ne’e presiza esklarese ba públiku kona-ba sira ne’ebé pasa no sira ne’eé la tuir teste saúde. Sira tenke esplika didi’ak atu nune’e kandidatu 10.597 labele konfunde,” nia sujere.
Jornalista : Natalino Costa
Editora : Julia Chatarina
