DILI, 05 Fevereiru 2026 (TATOLI)-Komisaun B iha Parlamentu Nasionál ne’ebé Trata Asuntu Negósiu Estranjeiru, Defeza ho Seguransa, hala’o audiénsia ho liña ministériu sira hodi rona preokupasaun kona-ba implementasaun Lei númeru 4/2024, loron 03 Jullu, Presedénsia no Protokolu Estadu.
Entidade sira ne’ebé partisipa iha audiénsia ne’e mak husi Ministériu Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun (MNEK), Ministériu Administrasaun Estatál (MAE) no Ministériu Defeza (MD).
Prezidente Komisaun B, Domingos Augosto ‘Deker’, hateten husi parte MD hato’o lamentasaun, tanba iha lakuna balun ne’ebé presiza kompleta, liuliu iha presedénsia nian kona-ba kolokasaun pozisaun Xefe Estadu-Maiór-Jerál F-FDTL nian iha serimónia nasionál sira.
“Liuliu lista presedénsia nian, katak ninia kolokasaun karik iha parte balun seidauk hatuur tuir nivel no parte balun seidauk akumula iha lei ne’e rasik. Tanba ne’e presiza haree”, nia hateten hafoin ramata audiénsia iha Parlamentu, ohin.
Deputadu ne’e dehan Timor-Leste restaura ona nia indepedénsia tinan 20-resin ona no foin iha lei ne’e ne’ebé aprova iha tinan 2024, tanba ne’e iha lakuña balun presiza haree filafali.
Nia sujere ba parte Governu atu tuur hamutuk hodi kria lalais dekretu implementasaun no ministériu sira implementadór ba lei ne’e iha ona konkordánsia prepara dekretu hafoin relata fali ba Komisaun hodi halo apresiasaun.
Ministru Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun, Bendito Freitas, hateten lei ne’e aprova iha tinan kotuk no ninia implementasaun iha prátika ba organizasaun resesaun protokolár no serimoniál iha Estadu ne’e.
Nune’e, liuhusi audiénsia atu haree koordenasaun prátika kona-ba implementasaun ne’e. “Kestaun ne’e ami sei lori bá iha nivel Governu diskute, depois hetan aprovasaun iha Konsellu Ministru hodi submete mai Parlamentu atu halo alterasaun”, nia adianta.
Nia salienta katak pontu seluk aprezenta husi MAE mak tenke define no klasifika espesifikamente ba protokolu Estadu no serimónia Estadu.
Hodi esplika katak iha karaterístika no natureza, protokolu Estadu kompletamente responsavel husi MNEK, liuliu kona-ba xefe protokolu Estadu no serimónia Estadu asuntu ida importante ne’ebé prezide direta husi Primeiru-Ministru. Iha ne’ebá Konsellu Ministru sei deside atu estabelese komisaun nasionál ba realizasaun serimónia Estadu.
“Hanesan akontese daudaun Prezidente ba serimónia nasionál ne’e prezide husi MAE rasik. Ita haree ezemplu ida mak vizita Amu Papa Francisco mai Timór. Ne’e asuntu ida importante kona-ba koordenasaun protokolu atendimentu”, nia hato’o.
Tanba ne’e, atu halo alterasaun ba lei ne’e ho di’ak liután, iha futuru hala’o funsaun resensaun serimoniál protokolár Estadu nia sekuénsia sira bele tuir regra no grau presedénsia ne’ebé deside.
“Timor-Leste mós iha ámbitu kooperasaun multilaterál barak tebes. Tanba ne’e, tenke prepara didi’ak hodi intensifika preparasaun no formasaun téknika hodi koordena didi’ak serimónia sira iha futuru”, salienta.
Jornalista: Nelson de Sousa
Editora: Maria Auxiliadora
