MANUFAHI, 09 Marsu 2026(TATOLI)—Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, segunda ne’e, bá munisípiu Manufahi hodi haree kondisaun mínima ba preparasaun implementasaun polítika Desentralizasaun administrativa no podér lokál.
Biban ne’e, PM Xanana esplika ba autoridade munisipál, autoridade lokál, autoridade postu, setór privadu no populasaun tomak iha munisípiu Manufahi katak Polítika IX Governu Konstitusionál kona-bá Desentralizasaun Administrativa no Podér Lokál mak sei rezolve difikuldade hotu-hotu ne’ebé povu enfrenta iha munisípiu tanba hakbesik ona governu bá povu.
Xefe Governu fó atensaun katak Governu lokál entrega bá munisípiu ne’e la’os atu sai bo’ot, la’os atu haree de’it ba Sukuizmu, familiarizmu, grupuizmu no partidarizmu tanba osan povu nian tenke gasta ho di’ak.
“Ha’u husu ba ita boot sira favór ida labele prátika familiarizmu, labele iha sukuizmu, labele iha Partidarizmu. Iha ne’e Estadu no Governu Lokál atu serve Povu, bolu malu tu’ur hamutuk hodi ko’alia interese povu,” PM Xanana enkoraja populasaun sira iha Manufahi.
Xefe Governu relata Munisípiu Manufahi iha avaliasaun dahuluk hetan “muito bom” maibé husu atu atu koordena malu no prezisa haka’as-an hodi kumpriende didiak servisu, labele ego ba malu, maibé fó hanoin ba malu no servisu hamutuk.
Iha Fatin hanesan, Ministru Administrasaun Estatál (MAE), Tomas do Rosário Cabral, husu atu hadi’a Munisipál Manufahi haree rekomendasaun sira husi ekipa avaliasaun kondisaun mínima (AKM), nune’e iha avaliasaun da-ruak bele hetan valór di’ak-liu hodi simu podér lokál.
Rekomendasaun bazeia bá rezultadu AKM mak hanesan; CRO atu konsidera proposta OJE ne’ebé aprezenta iha sorumutu konsultasaun Sidadania no presiza tau atensaun iha orsamentu ba kapitál menor hodi labele difikulta funsionamentu servisu administrativu.
“Presiza halo atualizasaun nafatin ba dadus no informasaun nível Munisípiu no Postu Administrativu inklui Monografia no demografia. Nune’e mós Prezidente Autoridade Munisípiu fó orientasaun ba Administradór Postu Administrativu no Xefe Suku atu hato’o relatóriu mensalmente no mós imediatamente hato’o informasaun bá kualkér akontesimentu ka dezastre ne’ebé akontese. Planu Asaun Anuál (PAA), Orsamentu no Programa Investementu Munisipál (PIM) presiza públika iha Portál Munisipál.
Rekomendasaun bazeia ba rezultadu AKM iha parte Rekursu Umanu nian, presiza kria Patraun operasionál (SOP) no Termu Referénsia hodi fasilita servisu funsionál.
Alende ne’e, reforsa iha Gabinete Apoiu Autoridade Munisipál ho Asisténsia Téknika no Formasaun bá munisípiu ka destakamentu tékniku husi MAE bá Munisípiu, Formasaun espesializada hodi mellora koñesimentu no kapasidade tékniku husi estrutura hotu iha Munisípiu.
Iha parte Instalasaun no Rekursu materiál, presiza identifika rekursu ne’ebé mínimu no propoin iha planu orsamentu tinan 2027.
Iha Sistema Administrasaun no Expediente, presiza reorganiza servisu administrative sira no mellora servisu jestaun arkivu. kompriensaun bá ierarkia servisu iha Autoridade Munisipál.
MAE mós sei fó asisténsia téknika iha tinan 2026 bá munisipiu Manufahi mak hanesan, Asisténsia Téknika husi Unidade Apoiu Tékniku atu Asegura no garante kualidade iha Planu, Kualidade iha implementasaun no kualidade iha rezultadu.
Jornalista Anito Soares
Editór : Florencio Miranda Ximenes




