OEKUSI, 19 Juñu 2026 (TATOLI) – Programa Tatoli Hakbesik ne’ebé sei organiza hamutuk entre TATOLI,I.P, RAEOA no Unidade Fraternidade Umana Palásiu Prezidensiál, Autoridade Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA), apela ba komunidade sira iha Oekusi komposta husi suku 20 no sub-rejiaun haat atu partisipa másima iha programa ne’e.
Programa ne’e, tuir planu definidu, sei realiza iha loron 26 Juñu 2026 semana oin, iha Salaun Konvensaun Álfandega Palaban, ne’ebe lokaliza iha Suku Costa, sub-rejiaun Pante Makasar, ho oradór prinsipál maka Prezidente Repúblika, José Ramos Horta, hodi hala’o diálogu kona-ba Fraternidade Umana.
Sekretáriu Rejionál ba Asuntu Administrasaun no Finansa, Salvador da Cruz, nu’udar Prezidente Komisaun Organizadora, konsidera programa ne’e importante ba komunidade tanba sei partisipa mós maluk timoroan sira-ne’ebé sei hela iha Propinsia Nusa Tenggara Timur (NTT) inklui sei partisipa mós husi autoridade NTT hanesan kabupaten Belu, TTU no Kupang.
“Autoridade RAEOA, hakarak apelu ba hothotu iha Oekusi, depoizde hetan informasaun tanba ita sei aviza tuir estrada públiku inklui sei fahe konvite ba suku hothotu, atu marka prezensa másima iha loron 26 Juñu semana oin, atu haosru direita ho ita-nia Prezidente Repúbliku, ko’alia kona-ba Fraternidade Umana,” nia hato’o apelu ne’e liuhusi jornalista sira iha Oekusi, ohin.
“Husu atu partisipa másima, tanba liuhusi dialogu aberta ne’e, bele hatene saida maka ita-nia nai ulun númeru primeiru iha Timor-Leste ko’alia Fraternidade Umana, atu hatene no rasik, tanba ita mós sei konvida maluk timoroan sira husi NTT,” nia hateten.
Apoiu husi líder komunitáriu
Xefe Suku Costa, Fransisco Colo, hateten, hanesan xefe Suku bainhira hetan informasaun kona-ba atu partisipa iha dialogu ne’e, sei halibur Komunidade hodi hasoru Prezidente Repúblika, no sei halibur Komunidade hodi rona saida maka Xefe Estadu koalia kona-ba Fraternidade Umana.
“Diálogu Fraternidade Umanu ne’e, importante tanba povu Oekusi inklui maluk sira husi nasaun viziñu, maske Nasaun ketketak, maibé istoria nafatin nu’udar maun-alin, sira iha sorin ne’e la seluk la leet,” nia hateten.
Nia informa katak, “tuir planu Prezidente Repúblika sei mai halo diálogu iha Oekusi, ne’ebe sei envolve parte Indonézia kona-ba Fraternidade Umana. Ba ha’u, diálogu ne’e importante atu rona direita. Entaun, ita haree katak Xefe Estadu nia vizita mai iha Oekusi ne’e, ita-nia preparasaun ha’u nu’udar lideransa suku, ita sei prepara no kontribui bainhira Autoridade sira, ho komitmentu atu habelar informasaun ba komunidade hotu katak iha enkontru ruma ho ita-nia Prezidente Repúblika, konserteza komunidade sei mobiliza aan hodi hakbesik ba fatin, ne’ebé maka terminante ona”.
Nia hatutan, atu partisipa másima, depende informasaun mai husi parte Autoridade RAEOA hanesan Prezidente Autoridade RAEOA no Sekretáriu Rejionál atu habelar informasaun ba to’o iha suku no aldeia.
“Ha’u hetan ona informasaun liuhusi mídia sira públika katak, sei konvida maluk sira husi nasaun vizinu Indonézia, ha’u sente ida ne’e di’ak tebes, atu hatudu amizade, la’os ba Oekusi-oan de’it, maibé keta haluha katak Timor-Leste agora sai ona Membru ASEAN. Ida-ne’e, maka tenke haree no konserteza kuandu ita Oekusi, iha liña fronteira ne’e direita ho Governu NTT,” nia hateten.
Notísia relevante:Programa “Tatoli Hakbesik”, Autoridade RAEOA sei konvida bainaka husi NTT na’in-90
Perspetiva Relijioza
Iha parte seluk, Madre Olandina Xavier Ftima, husi Kongregasaun Carmelita Numbei Oekusi, konsidera diálogu Fraternidade Umana importante atu habelár ba ema hotu hodi intende tanba ko’alia direita husi Prezidente Repúblika.
“Tuir ha’u-nia hanoin kona-ba diálogu ida-ne’e, importante tebes ba ita, tanba ita ema no nasaun ne’ebe di’ak hatene ona informasaun kona-ba Fraternidade Umana ne’e, entaun ita orgullu kuandu Prezidente Repúblika nia rasik mak mai ko’alia direita, satán ita maluk sira husi NTT mós sei mai, entaun ida-ne’e atu halo relasaun Fraternidade luan no kle’an liután ho parte hothotu,” relijioza ne’e akresenta..
Tanba ne’e, nia epsera katak ho diálogu ne’e, sei fó nia rezultadu di’ak no halo relasaun hodi hametin liután Fraternidade entre Oekusi ho NTT, hodi haree malu ho di’ak, nu’udar maun-alin no bin-alin, no nu’udar Maromak nia oan hotu.
Notísia relevante:Tatoli Hakbesik iha RAEOA sei destaka implementasaun Fraternidade Umana
Entretantu, Programa Tatoli Hakbesik ba iha munisípiu, nu’udar programa prioridade husi mídia estatál TATOLI,I.P, neʼebé antes ne’e realiza ona iha Postu Administrativu Maubise, Munisípiu Ainaru iha tinan-2025 ho oradór prinsipál maka Prezidente Repúblika, José Ramos Horta.
Implementasaun Programa Tatoli Hakbesik iha RAEOA ne’e nia objetivu mak hametin konfiansa entre povu no Estadu, promove pás, diplomásia no defende direitu ema hotu. No, Rezultadu esperadu husi programa referidu iha RAEOA ne’e mak hametin relasaun Estadu ho povu, fó espasu atu kria konfiansa, solidariedade, no fraternidade umana, inklui valoriza diversidade kulturál no sosiál RAEΟΑ. Programa ne’e fó espasu atu fó apresiasaun ba kultura no identidade komunidade hanesan parte esensiál ba unidade nasionál.
Jornalista: Abílio Elo Nini
Editór: Rafael Ximenes de A. Belo





