OEKUSI, 03 Jullu 2026 (TATOLI) – Prezidente Konsellu-Konsultivu iha Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA), Régio da Cruz Salu, sesta ohin, realiza reuniaun dahuluk ho membru Konsellu-Konsultivu Rejionál sira. Enkontru ne’ebé halibur ema na’in-43 ne’e diskute asuntu prioridade haat kona-ba kestaun sosiál no funsionamentu administrasaun RAEOA nian, hafoin membru sira simu pose iha fulan-Maiu liubá.
Iha sesaun abertura estraordinária ne’ebé hala’o iha Salaun Konvensaun Palaban, Prezidente Autoridade RAEOA, Régio da Cruz Salu, esplika katak husi membru na’in-43 ne’ebé tuir loloos mai, na’in-ualu maka la marka prezensa ho justifikasaun klaru loron tolu antes, hodi kumpre de’it buat ne’ebé define ona iha rejimentu.
“Reuniaun dahuluk ohin iha ajenda prinsipál haat inklui diversu. Primeiru, aprezentasaun Autoridade RAEOA kona-ba vizaun morál dezenvolvimentu Oekusi nian ba tinan lima. Segundu, prioridade ba Planu Asaun Anuál. Terseiru, prepara planu ba 2027, no ikus liu mak kona-ba kna’ar prioridade husi Konsellu-Konsultivu nian,” Régio da Cruz Salu dehan.
Vizaun morál no aliñamentu ho governu sentrál
Autoridade másima Oekusi ne’e fundamenta katak reuniaun ofisiál ne’e iha objetivu atu aprezenta vizaun morál ne’ebé mai husi Entidade Tuteladu Superintendente RAEOA, Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão. Hahú husi loron 1 Setembru 2025, Governu fó orden katak tenke tau importánsia aas liu ba povu no rai, no foti desizaun sira ho konsiénsia tomak.
Régio mós hato’o ninia orgullu tanba reuniaun membru Konsellu-Konsultivu foin primeiravez bele realiza, hafoin RAEOA eziste durante tinan-12 (dezde 2014 to’o 2026). Nia hateten katak lala’ok no guiaun serbisu nian besik hanesan ho de’it mós iha Parlamentu Nasionál.
“Husi ne’e ita aprende tanba podér lokál no dezentralizasaun administrativa nia preparasaun maka ida-ne’e duni. Ita kapasita an, inklui ha’u rasik mós aprende no mellora ba futuru hodi implementa,” nia hateten.
Kontribuisaun no alerta husi komunidade
Iha fatin hanesan, Xefe suku Cunha Domingos Seco Caunan, konsidera reuniaun ofisiál ne’e pertinente, hodi kontribui ideia ho konstrutiva atu labele prejudika desizaun Autoridade RAEOA.
“Apresia tebes tanba liuhusi reuniaun membru Konsellu-Konsultivu iha Oekusi, atu hato’o sira-nia preokupasaun no rekomendasaun sira hodi kontribui ba prosesu dezenvolvimentu, tanba husi lei mós hateten ona, katak bainhira Prezidente Autoridade iha ona desizaun ruma, presiza mós hanoin ruma husi membru sira-ne’e, maibé ha’u só rekomenda de’it, tenke haree didi’ak, atu bainhira iha enkontru membru Konsellu-Konsultivu fó hanoin ida-neʼebé kapa’as liga ba nesesidade públiku nian, labele ho hanoin ida intensaun polítika ka hanoin partikulár, no labele iha diskriminasaun maibé la ho hanoin ba komun, tanba ema sira-ne’e sei mai husi xefe suku, lia-na’in no jestór inklui instituisaun seluk tan,” nia fó hanoin.
Kuadru Legál no Kompeténsia Konsellu nian
Konsellu-Konsultivu RAEOA mak órgaun rejionál ida-ne’ebé iha natureza konsulta, bazeia ba:
- Artigu 15.º n.º 2 husi Lei n.º 18/2023 (Alterasaun da-3 ba Lei n.º 3/2014).
- Artigu 11.º no 26.º husi Dekretu-Lei n.º 5/2015.
Tuir lei sira-ne’e, kompeténsia prinsipál husi Konsellu-Konsultivu mak:
- Fó hanoin ka konsulta ba Prezidente Autoridade molok foti desizaun importante ka propoin regulamentu administrativu.
- Apoia prosesu orsamentu nian.
- Halo pareser kona-ba ezekusaun orsamentu.
- Emite rekomendasaun, informasaun, no relatóriu kona-ba matéria hotu ne’ebé iha interrese ba Rejiaun.
Kompozisaun no partisipasaun
Tuir artigu 24.º Lei 18/2023, kompozisaun órgaun ne’e nian bazeia ba Prezidente Autoridade (ne’ebé prezide), reprezentante Primeiru-Ministru, lia-na’in ida husi Oekusi, xefe suku ida (indika husi xefe suku sira), membru forsa seguransa ida (indika husi Ministru Interiór), no reprezentante husi munisípiu sira (Nítibe, Oésilo, Pante Makasar, no Pássabe).
Notísia relevante: MAE introdús kompeténsia no kompozisaun atu harii Konsellu-Konsultivu iha Oekusi
Enkontru istóriku ne’e hetan partisipasaun másimu husi reprezentante partidu polítika, veteranu, setór privadu, feto potensiál, juventude, intelektuál, estrutura relijioza, kargu xefia, funsionáriu sira, no autoridade lokál husi suku 20 iha Oekusi.
Jornalista: Abílio Elo Nini
Editór: Rafael Ximenes de A. Belo




