DILI, 06 Jullu 2026 (TATOLI) – Iha serimónia lansamentu projetu konstrusaun Biblioteka Nasionál, iha Bairu Pité, Dili, Primeiru-Ministru, Xanana Gusmão, apela ba Governu, universidade sira, intelektuál no komunidade atu kontribui ba biblioteka ho dokumentu, livru, fotografia, gravasaun no materiál istóriku sira atu prezerva memória no partimóniu kulturál Timor-Leste ba jerasaun sira tuirmai.
“Ha’u halo apelu ida ba universidade sira, ba matenek sira, buka daudaun ona hakerek buat ruma. Husi Estadu nian rasik dokumentasaun husi Parlamentu Nasionál no husi ne’ebé de’it, husi kedas 2000, iha arkivu sira iha ne’ebá, maibé mós bele lori mai tau iha ne’e, hahú iha Primeiru Governu to’o mai agora. Ida-ne’e rai para sai nu’udar istória”, nia dehan.
Xefe Ezekutivu mós husu ba Sekretaria Estadu Arte no Kultura atu dokumenta patrimóniu kulturál iha territóriu tomak, inklui fotografia, hatais, múzika tradisionál, dansa, no elementu kulturál seluk husi ferik no katuas sira atu rai hotu iha Biblioteka Nasionál.
Nia mós rekomenda atu Governu halo kontaktu ho Portugál no Indonézia hodi hetan kópia dokumentu istóriku sira relasiona ho períodu koloniál no okupasaun, nomós serbisu hamutuk ho Arkivu no Muzeu Rezisténsia Timor-Leste atu aumenta kolesaun iha Biblioteka Nasionál.
Nia salienta katak lia-materna sira hanesan Mambae, Bunak, Kemak no lian seluk tenke dokumenta no prezerva iha Biblioteka Nasionál, tanba ida-ne’e sai patrimóniu importante ba identidade povu timoroan.
Hodi alerta mós katak instituisaun relevante sira presiza koordena malu, prepara ona kolesaun dokumentu no materiál sira komesa agora, atu bainhira biblioteka finaliza bele tau buat ruma.
Iha eventu ne’e, Vise-Primeiru-Ministru no Ministru Koordenadór Asuntu Ekonómiku, Francisco Kalbuadi Lay, hateten Biblioteka Nasionál nu’udar investimentu estratéjiku ida ba futuru Timor-Leste, tanba prezerva memória nasionál, liuliu apoia edukasaun, peskiza, inovasaun no prezervasaun memória nasionál.
Primeiru-Ministru, Xanana Gusmão, akompaña husi membru Governu no korpu diplomátiku sira halo lansamentu ba projetu konstrusaun Biblioteka Nasional Timor-Leste. Dili, 06 Jullu 2026. Foto TATOLI/António Daciparu
Kalbuadi Lay dehan dezenvolvimentu nasionál la’ós de’it medida husi konstrusaun hanesan estrada, ponte, portu, no infraestrutura públika oioin, maibé mós husi investimentu iha koñesimentu, kultura, no edukasaun.
“Instituisaun sira ne’ebé forte ajuda ita atu komprende istória, hametin ita-nia identidade, no prepara ba futuru. Tanba ne’e maka Biblioteka Nasionál hanesan projetu ida ne’ebé importante tebes ba ita-nia nasaun”, nia hateten.
Sekretáriu Estadu Arte no Kultura, Jorge Soares Cristovão, esplika katak lansamentu ne’e marka atu hahú konstrusaun Biblioteka Nasionál, no serbisu fíziku sei komesa iha semana oin. Nia espera katak kontatór sira bele finaliza kontratu tuir prazu ne’ebé determina ona.
“Iha ámbitu ida ne’ebé ema ladún hatoman an atu lee no halo diskusaun grupu, entaun biblioteka ne’e fatin ba joven sira atu mai lee no kria grupu diskusaun. Tanba lee livru sai parte importante”, dehan.
Prezidente Autoridade Nasionál Petróleu (ANP), Gualdino do Carmo da Silva, informa katak projetu Biblioteka Nasionál ho valór tokon $11,73, ne’ebé obra ne’e sei implementa husi empreza konjunta CGCOC-ASUC, tuir rezultadu konkursu ne’ebé finaliza iha 2025.
Nia hateten prosesu preparasaun projetu envolve serbisu naruk entre instituisaun Governu oioin, hahú husi akizisaun rai, dezeñu tékniku to’o prosesu konkursu no ANP sei kontinua akompaña implementasaun projetu to’o ramata.
Diretór-Jerál Eni Australia Limited, Emanuele Calviello, reafirma katak Eni orgullu bele apoia finanseiru ba konstrusaun Biblioteka Nasionál, liuhusi programa dezenvolvimentu komunitáriu, tanba projetu ne’e sei sai patrimóniu importante ba edukasaun no kultura Timor-Leste.
Nia espera katak Biblioteka Nasionál Timor-Leste la’ós de’it sai fatin ida atu rai livru, maibé mós sei dezenvolve hanesan “uma kultura nian” ida ne’ebé prezerva patrimóniu no promove koñesimentu ba komunidade.
Projetu Biblioteka Nasionál hetan apoiu husi Governu, ANP, Eni no parseiru sira, ho objetivu atu harii sentru ida ba prezervasaun dokumentu, arkivu, livru, no patrimoniu kulturál ba jerasaun sira iha futuru.
Jornalisa: Arminda Fonseca
Editora: Maria Auxiliadora
