DILI, 17 Jullu 2026 (TATOLI)—Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, Sesta kalan ne’e, akompaña direta Autoridade Seguransa sira, ne’ebé kompostu husi Polísia Sientífika Investigasaun Kriminál (PCIC) no Servisu Nasionál Intelijénsia (SNI) desmantela tan rede scam iha City8, Manleuana.
“Ne’e mak haka’as nafatin kalan boot to’o ne’ebé mós ha’u prontu no serbí ita-nia instituisaun, haree ba problema no toleránsia zero. Ne’e la hatene, toleránsia zero ba jogu scaming ba siber krime, siber informátika, buat sira ne’e hotu hodi hametin naran Timor nian. Ida-ne’e zero toleránsia. Ida-ne’e fó hotu mai ita atu hadi’a saida, atu kurije saida, tanba ita halo buat sira ne’e hotu ita imajina buat hotu-hotu. Buat sira ne’e hotu akontese Governu iha responsabilidade hodi haree ba hadi’a tan, aumenta tan,” PM Xanana hateten ba jornalista sira iha City8, Manleuana, Sesta ne’e.
Nia dehan, siber crime sira lori teknolojia foun no halo ema tenta buka osan ho maneira fásil liu.
“Ha’u rekomenda ba joven sira hadok-an husi buat sira ne’e hotu no ha’u felisita servisu intelenjénsia ninian, Polísia, PCIC ne’ebé haka’as daudaun,” nia akresenta.
Notísia relevante : Tribunál aplika kauasaun $10.000 ba Jerente atividade scam iha Ulmera
Xefe Governu akompaña, PCIC halo buska no apreensaun ba fatin ualu iha Dili inklui iha área Bekora no Kuluhun hodi asegura suspeitu balun.
“Imi haree tiha ona iha ne’ebá iha osan, osan ne’e sira simu para selu sira-nia an rasik, selu arendamentu kuartu sira ne’e,” nia dehan.
PM konsidera Timor iha nesesidade kria polítika kombate servisu siber krime.
“Iha ASEAN mós iha barak, iha Vietname sira mós hetan problema hanesan ne’e sira buka taka. Ita nu’udar membru ASEAN, ita mós la’ós tenke tuir sira-nia ezemplu, maibé ita mós tenke iha polítika maka’as ida kona-ba servisu siber krime ne’ebé estraga mundu, fasilita osan falsu, fasilita buat oioin, fase osan buat sira ne’e hotu burla informátika,” Xanana reforsa.
Xefe Governu dehan, kazu scam ne’e atu aviza Governu, nune’e iha Konsellu Ministru tuir mai foti desizaun ruma, liuliu atu alerta ba Polísia no Migrsaun hodi haree sériu kestaun ne’e.
“Ita buka atu hadi’a tanba kazu sira hanesan ne’e bele hatun Timor nia naran iha mundu atu ema hotu atu la fiar tan Timor,” nia katak.
Iha sorin seluk, PM husu ba uma-na’in sira ne’ebé fó aluga uma ba ema estranjeiru tenke kolabora ho Autoridade Seguransa hodi fahe informasaun.
“Lae mais bele akontese. Tanba ne’e mak fó hatene daudaun, ohin ha’u husu ona ba joven sira, agora ha’u husu ba komunidade sira liuliu ba Xina sira mak ba aluga, fó osan barak di’ak liu aviza tiha Polísia lai, lae mós hetan responsabilidade kona-ba ida-ne’e,” nia tenik.
Primeiru-Ministru konkorda atu deporta sidadaun estranjeiru ne’ebé envolve iha atividade scam bainhira prosesu iha Tribunál hotu ona.
“Tenke ser, ne’e mak akontese ona, Konsellu Ministru ida agora mak tenke ser haree oinsá mak haree ba Embaixada sira haree husi ezemplu husi rai ASEAN balun servisu ho sira osan barak atu mate,” nia hato’o.
Suspeitu sira ne’e balun mai husi Kambódia, ne’e bazeia husi informasaun ne’ebé fó sai husi rede komunikasaun ASEAN nian.
“Ne’e mak ami mós tau matan ba sira-nia tarjetu la’ós husi Timor, maibé husi li’ur. Ha’u rekolla hotu informasaun sira ne’e mak ha’u fó sai ba públiku. Suspeitu sira ne’e balun mai husi Kambódia,” PM hateten.
Biban ne’e, Xefe Governu husu ba PCIC no intelenjénsia sira atu kontinua serbisu di’ak kombate kazu ne’e.
Durante halo buska no apreensaun iha City8, PCIC konsege detein suspeitu hamutuk 24 inklui objetu krime sira, ne’ebé daudaun lori ona hotu ba edifísiu PCIC, Kolmera hodi submete ba prosesu identifikasaun.
Jornalista : Natalino Costa
Editora : Julia Chatarina





