Top

Masakre Bobo-Ufe Tumin: Setembru negro, fulan triste no matan-been  

Prezidente Comite Masakre Bobo-Ufe Tumin, Baptista dos Santos Elo. Imajen TATOLI/Abilio Elo Nini

OEKUSI, 10 Setembru 2026 (TATOLI) – Prezidente Komite Masakre Bobo-Ufe Tumin (CMT) Baptista dos Santos Elo, rekoñese katak fulan-Setembru kada tinan, nu’udar fulan lutu-metan, fulan-triste no fulan hasulin matan-been, tanba iha loron 08-09 Setembru 1999, nasionalista timoroan na’in-82 fakar sira-nia raan no ruin tanba de’it kaer metin mate ka moris ukun rasik aan.

“Ohin ita fila-fali mai fatin ne’e, fatin ne’ebé tinan-27 liuba, rai ne’e hemu raan, raan ita-nia aman, ita-nia maun, ita-nia tiun, ita-nia alin sira-nian,” Baptista Elo, nu’udar famíla martír hateten liuhusi diskursu, iha ámbitu komemorasaun loron akontesimentu Masakre Bobo-Ufe Tumin ba dala-27, iha semitériu Masakre Tumin ho tema ‘Husi Memoria Hanorin Ita ba Esperansa Foun’.

Tinan ne’e, povu Timor-Leste selebra Loron Konsulta Populár 30 Agostu 1999 ba dala-27, partikularmente família no ema hotu, selebra mós loron akontesimentu trajédia Masakre Bobo-Ufe Tumin ba dala-27, hodi hanoin hikas martír, éroi pátria nian hamutuk ema na’in-82 ne’ebé fó sira-nia vida, mate ho ita-nia liberdade.

“Ho sentimentu profunda, ita idak-idak ho fó omenajén no fó onra ba sira-nia desizaun prezente ho sira-nia sakrifísiu ne’ebé marka ho ruin no raan, ne’ebé fakar hodi serví ita-nia pátria no ita-nia soberania,” nia hato’o.

Luta ukun rasik aan, tuir família martír ne’e, husik hela fitar barak iha povu maubere sira-nia isin, neon no laran, husi lorosa’e to’o loromonu, hafutar ruin no raan, éroi barak mak sakrifika sira-nia aan hodi defende rai-doben Timorlorosa’e nia independénsia.

Ohin ita hamutuk komemora dolorozu Masakre Bobo-Ufe Tumin, katak ita relembra akontesimentu tinan-27, ne’ebé ita-nia aman, maun, tiun, alin, amigu, hamutuk na’in-82 sakrifiika sira-nia aan ba luta libertasaun rai doben Timor-Leste.

“Ha’u hato’o respeita ba família vítima, sira-nia sofrimentu, ho sakrifisíu fundamentu ba nasaun ne’ebé, ohin ita sira-ne’ebé goza independénsia ne’e,” nia afirma.

Notísia relevante:Memoriza Masakre Tumin: Reza, lilin, ai-funan, nu’udar prémiu ksolok rohan-laek ba martír sira

Iha fatin hanesan, Crisviano Bobelo, nu’udar sobrevivente Masakre Bobo-Ufe Tumin, rekomenda ba Governu atu deside loron 08-09 Setembru nu’udar loron feriadu ba Rejiaun Oekusi.

Sobrevivente Masakre Bobo-Ufe Tumin, Crisviano Bobelo. Imajen TATOLI/Abilio Elo Nini

Nia kompara, iha tinan hirak ba kotuk, bainhira komemora loron ‘istóriku no trájiku’ ne’e ema barak seidauk koñese.

“Maibé, ita kompara ho tinan hirak-tuirmai, ema komesa tau importánsia ba loron 09 Setembru, tanba ne’e husu ba Autoridade RAEOA atu deside loron 08 no 09 Setembru sai hanesan loron feriadu territorial RAEOA nian, atu ema hotu maske la mai tuir komemorasaun iha fatin ne’e, maibé sira bele halo reflesaun iha sira-nia fatin tanba loron ida-ne’e importante espesiálmente ba Oekusi,”

Notísia relevante:Estudante RAEOA refleta Masakre Tumin Bobo-Ufe ne’ebé hamate ema na’in-82

Iha biban ne’e, Prezidente Konsellu Veteranu Oekusi, António da Conçeição, fó hanoin ba jerasaun  foun atu kontinua prezeva istória akontesimentu ne’e, nu’udar abut nasaun iha futuru.

“Kada tinan ita tenke halo selebrasaun nafatin tanba ita hanoin sira-nia mate maka ohin loron ita goza independénsia ida-ne’e,” nia hato’o.

“Sira-nia naran sei la mate maibé sei morin nafatin. Ita sei lembra nafatin liuhusi memória akontesimentu ne’ebé akontese iha tinan-1999, ohin tinan-27 ona, tinan-tinan ita selebra nafatin la taka tanba atu hanoin fila-fali sira-nia mate ne’e,” nia hateten.

Kombatente ne’e, apela ba ema hotu atu kontinua respeita nafatin martír sira-nia sakrifísiu ba luta ukun rasik aan, presiza hakerek sai istória ida, tanba husi istória ne’e maka abut nasaun nian.

Jornalista: Abílio Elo Nini

Editór: Rafael Ximenes de A. Belo

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!