Top

Parlamentu aprova alterasaun Lei Orgánika Kámara Konta iha jeneralidade

Parlamentu aprova proposta Orsamentu Retifikafivu iha finál globál. Foto/Nelson de Sousa

DILI, 28 Setembru 2026 (TATOLI)-Parlamentu Nasionál aprova projetu Lei kona-ba Orgánika Kámara Konta Tribunál Superior Administrativu, Fiskál no Konta iha faze jeneralidade ho votu a favór 38, kontra ida no abstensaun 13.

Deputadu Kongresu Nasionál Rekonstrusaun Timorense (CNRT, sigla portugés), Patrocínio dos Reis Fernandes, nu’udar proponente ba projetu lei fundamenta katak alterasaun ne’e ho objetivu mak lori moris di’ak ba povu liuhusi lori prosesu dezenvolvimentu ne’ebé tenke la’o ho lalais no di’ak.

Tuir nia, atu halo prosesu lalais presiza iha apoiu kondisaun finanseira no lei ne’e hatuur kompeténsia tribunál nian atu halo fiskalizasaun ba despeza públika tuir Konstituisaun.

Nia salienta katak iha lei ne’e prevee fiskalizasaun prévia ho montante valór kontratu millaun $5 ba leten no ida-ne’e bele konsidera hanesan fatór ida ne’ebé fó impaktu ba obra sira la’o atraza.

Ho alterasaun ne’e propoin hasa’e montante ba millaun $25, maibé depende ba dinámika diskusaun no iha posibilidade bele hasai vistu préviu.

“Nu’udar polítiku atu foti desizaun ruma ba ezekutivu hodi hala’o serbisu ho la halakon kompeténsia tribunál nian”, nia hatete iha sala plenária Parlamentu, ohin.

Tuir nia, ida ne’e bele realiza no aselera kompromisu Governu ida nian ba povu atu halo estrada, ponte, saúde no edukasaun ne’ebé dignu durante governasaun.

Deputadu Frente Revolusionária Timor-Leste Independente (FRETILIN), Joaquim dos Santos, dehan la kontra dezenvolvimentu maibé tenke sukat Estadu nia despeza tuir regra.

Tuir nia, estrutura projetu lei ne’e fó posibilidade ba Governu ida-ne’e atu gasta osan Estadu ne’ebé la presiza ona husu vistu préviu.

“Mezmu iha artigu 32 prevee vistu préviu antes asina kontratu, maibé iha artigu 83 a, halo suspensaun ba tinan tolu sura husi entrada ein vigór lei ne’e iha 2026. Nia rasosínu loos mak ne’e, vistu préviu até 2029 laiha ona”, nia kestiona.

Deputadu opozisaun ne’e konsidera katakprinsípiu konstitusionál labele aprova norma ida válidu de’it ba Governu ida agora, maibé Governu tuirmai lei ne’e fó posebilidade atu hetan vistu préviu millaun $25 ba leten ne’e injustu.

“Artigu ne’e iha dabate espesialidade ita tenke diskute ho didi’ak, tanba halo lei la’ós prezente de’it, maibé lao’ ba futuru, labele halo fali preferénsia Governu ida-ne’e ho Governu seluk tuirmai”, nia hato’o.

Deputadu ne’e defende atu iha vistu préviu hodi prevee Estadu nia osan labele gasta sala no viola regra ne’ebé estabelese.

Deputada Partidu Libertasaun Populár (PLP), Maria Angelina Sarmento Lopes, dehan projetu lei ne’e atu altera montante ba fiskalizasaun prévia husi millaun $5 sa’e ba millaun $25, ne’ebé proponente sira uza razaun oinsá atu hamenus burokrásia.

Maibé, tuir nia, iha interdepedénsia ba malu no labele haketak mak oinsá asegura sistema kontrola ida forte hodi prevene korrupsaun no irregularidade ba osan públiku.

Deputada CNRT, Cedelízia Farria dos Santos, haktuir relatóriu no pareser Komisaun A ne’ebé trata Asuntu Konstitusionál no Justisa katak projetu lei ne’e kumpre rekizitu konstitusionál no legál.

Nia dehan iha Lei Enkuadramentu Orsamentál (LEO) iha artigu 81obriga kada tinan Governu liuhusi Ministériu Finansa tenke submete Konta Jerál Estadu mai iha Parlamentu no Kámara Konta durante fulan neen hodi remete sira-nia pareser.

Aleinde iha LEO, Governu kada fulan tolu lori nia responsavel ba ezekusaun orsamentu mai Parlamentu. “Depois ita mós iha instituisaun Estadu hanesan PDHJ, KAK, Ministériu Públiku, tribunál, sosiedade sívil rasik no ita [deputadu] bele halo nafatin fiskalizasaun ba aktu husi Governu”, nia afirma.

Nia apoia alterasaun lei hodi fasilita prosesu serbisu ezekutivu nian. Hodi fó exemplu obra estrada Ermera nian kona-ba vistu préviu ne’e hein kle’ur to’o fulan ualu, tanba ne’e presiza konsidera.

Entretantu, meza Parlamentu hatún hikas projetu lei ne’e ba Komisaun A hodi trata iha espesialidade.

Notísia relevante: https://tatoli.tl/2026/09/23/parlamentu-hakarak-aumenta-limite-obra-neebe-presiza-vistu-previu-ba-millaun-25/

Jornalista: Nelson de Sousa

Editora: Maria Auxiliadora

 

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!