Top

Governu hametin supervizaun ba merenda eskolár no seguransa ai-han

Vise-Ministru Administrasaun Estatál, Jacinto Rigoberto de Deus. Imajen TATOLI/Francisco Sony

DILI, 13 Outubru 2026 (TATOLI)—Vise-Ministru Administrasaun Estatál (MAE), Jacinto Rigoberto, afirma katak autoridade munisipál sira kontinua superviziona implementasaun Programa Merenda Eskolár, inklui monitorizasaun ezekusaun orsamentu no verifikasaun kualidade ai-han ne’ebé fornese ba estudante sira.

Jacinto Rigoberto hateten katak autoridade munisipál sira iha responsabilidade atu akompaña implementasaun programa ne’e, inklui analiza relatóriu ezekusaun orsamentu trimestrál, semestrál no anuál, hodi avalia progresu no identifika problema iha munisípiu idaidak.

“Relatóriu ezekusaun orsamentu anuál normalmente prepara no aprezenta iha fulan-Fevereiru ka Marsu, depoiz tinan orsamentál ramata. Relatóriu hirak-ne’e importante atu avalia progresu implementasaun programa iha munisípiu idaidak,” nia dehan ba jornalista sira iha Akademia Polísia Nasionál Timor-Leste, Komoro, Dili, Tersa ne’e.

Nia esplika katak entidade responsável sira mós konvoka autoridade munisipál atu aprezenta relatóriu no verifika dadus iha sistema, hodi avalia taxa ezekusaun orsamentu no identifika problema, lakuna no nesesidade ne’ebé presiza hetan solusaun.

Tuir Jacinto Rigoberto, difikuldade ka dezentendimentu ne’ebé mosu durante implementasaun la signifika katak programa la la’o di’ak. Maibé, situasaun hirak-ne’e presiza hetan atensaun liuhosi supervizaun no monitorizasaun regulár.

Nia enfatiza katak, aleinde hosi jestaun orsamentu, implementasaun programa tenke konsidera mós infraestrutura iha eskola sira, liuliu koziña no refeitóriu, atu garante preparasaun no distribuisaun ai-han iha kondisaun ijiene ne’ebé di’ak.

“Fatin preparasaun ai-han tenke iha kondisaun ijiene ne’ebé di’ak atu prevene kontaminasaun no asegura katak ai-han seguru ba estudante sira,” nia afirma.

Kona-ba menu merenda eskolár, Jacinto Rigoberto esplika katak fornesimentu ai-han tenke tuir menu indikativu ne’ebé autoridade kompetente determina. Maibé, munisípiu balun hasoru difikuldade atu kumpre menu tomak tanba disponibilidade produtu lokál lahanesan iha territóriu idaidak.

Nia fó ezemplu Munisípiu Ermera, disponibilidade produtu balu bele sai obstákulu ba preparasaun menu merenda eskolár.

“Tanba ne’e, presiza buka solusaun ne’ebé apropriada, inklui konsidera kapasidade produsaun lokál no buka alternativa ai-han, maibé kontinua kumpre orientasaun ne’ebé autoridade kompetente determina,” nia dehan.

Nia mós subliña nesesidade atu asegura fornesimentu modo no ai-han seluk tuir planu ne’ebé determina ona, atu estudante sira bele hetan nutrisaun ne’ebé apropriada.

Governu fó atensaun ba seguransa ai-han

Relasiona ho seguransa ai-han, Jacinto Rigoberto husu ba eskola no entidade fornesedora sira atu tau-matan ba kualidade no kondisaun ai-han antes prepara no fó ba estudante sira, liuliu ikan no produtu sira ne’ebé estraga lalais.

Nia alerta katak ai-han ne’ebé la seguru bele hamosu risku ba saúde estudante sira. Tanba ne’e, bainhira identifika ai-han ne’ebé la apropriadu atu konsume, entidade responsável sira tenke foti medida lalais.

“Bainhira identifika ai-han ne’ebé la seguru ba konsome, presiza foti medida lalais atu proteje estudante sira no evita konsekuénsia grave ba sira-nia saúde,” nia subliña.

Vise-Ministru ne’e hatutan katak problema no lakuna ne’ebé identifika durante implementasaun programa bele relata ba Ministru Edukasaun, atubele foti desizaun tuir situasaun ne’ebé mosu.

Nia konsidera koordenasaun entre Ministériu Administrasaun Estatál, Ministériu Edukasaun, autoridade munisipál no entidade relevante sira importante atu hadi’a jestaun programa, asegura kualidade ai-han no garante estudante sira simu merenda eskolár iha kondisaun ne’ebé segura.

Estudante 330.830 mak benefisia iha 2026

Dadus implementasaun Programa Merenda Eskolár ba tinan 2026 hatudu katak estudante hamutuk 330.830 mak benefisia hosi programa ne’e iha munisípiu sira kompostu husi estudante feto 160.926 no estudante mane 169.904. Husi dadus ne’e, pre-eskolár hamutuk 30.995 (feto 15.446, mane 15.549) no ensinu báziku hamutuk 299.835 (feto 145.480, mane 154.355).

Munisípiu Aileu iha ensinu pre-eskolár no ensinu báziku hamutuk 14.555 (feto7.033, mane 7.522), kompostu pre-eskolár hamutuk 1.789 (feto 872, mane 917) no ensinu báziku hamutuk 12.766 (feto 6.161, mane 6.605); Ainaru iha 20.154 (feto 9.625, mane 10.529), pre-eskolár iha 1.867 (feto 844, mane 1.023), ensinu báziku hamutuk 18.287.

(feto 8.781, mane 9.506); Ataúru iha 2.710 (feto 1.307, mane 1.403), kompostu hosi pre-eskolár hamutuk 502 (feto 254, mane 248) no ensinu báziku hamutuk 2.208 (feto 1.053, mane 1.155).

Baukau iha 32.993 (feto 16.064, mane 16.929) kompostu hosi pre-eskolár hamutuk 2.005 (feto 1.021, mane 984) no ensinu báziku hamutuk 30.988 (feto 15.043, mane 15.945); Bobonaru iha 26.516 (feto 13.202, mane 13.314), kompostu hosi pre-eskolár hamutuk 2.275 (feto1.161, mane 1.114), ensinu báziku hamutuk 24.241 (feto 12.041, mane 12.200); Kovalima iha 19.433 (feto 9.198, mane 10.235) kompostu hosi pre-eskolár hamutuk 2.132 (feto 1.126, mane 1.006) no ensinu báziku hamutuk 17.301 (feto 8.072, mane 9.229).

Dili iha 62.617(feto 30.510, mane 32.107) kompostu hosi pre-eskolár hamutuk 6.564 (feto 3.271, mane 3.293) no ensinu báziku hamutuk 56.053 (feto 27.239, mane 28.814); Ermera iha 29.283 (feto 19.018, mane 20.220) kompostu hosi pre-eskolár hamutuk 2.254 (feto 1.194, mane 8.732); Likisá iha 22.502 (feto 10.996, mane 11.506) kompostu hosi pre’eskolár hamutuk 2.482 (feto 1.224, mane 1.259) no ensinu báziku hamutuk 20.019 (feto 9.772, mane 10.247).

Manatutu iha 13.387 (feto 6.504, mane 6.883) kompostu hosi pre-eskolár hamutuk 1.152 (feto 577, mane 575) no ensinu báziku hamutuk 12.235 (feto 5.927, mane 6.308); Manufahi iha 16.184 (feto 7.812, mane 8.372) kompostu hosi pre-eskolár hamutuk 2.200 (feto 1.067, mane 1.133) no ensinu báziku hamutuk 13.984 (feto 6.745, mane 7.239); Vikeke iha 21.192 (feto 10.319, mane 10.873) kompostu hosi pre-eskolár hamutuk 1.982 (feto 980, mane 1.002) no ensinu báziku hamutuk 19.210 (feto 9.339, mane 9.871) no Oekusi iha 19.274 (feto 9.523, mane 9.751) kompostu hosi pre-eskolár hamutuk 833 (feto 426, mane 407) no ensinu báziku hamutuk 18.441 (feto 9.097, mane 9.344).

Programa merenda eskolár no produtu lokál

Programa Merenda Eskolár iha Timor-Leste iha enkuadramentu legál ne’ebé inklui Dekretu-Lei Númeru 61/2022, ne’ebé aprova Programa Merenda Eskolár, no diploma legál seluk kona-ba obrigatoriedade atu sosa ai-han ne’ebé prodús iha Timor-Leste.

Tuir diploma legál relevante, pelumenus 75% hosi ai-han ne’ebé sosa liuhosi prosesu aprovizionamentu públiku tenke prodús iha Timor-Leste. Polítika ne’e iha objetivu atu promove produtu lokál, apoia agrikultór sira no garante estudante sira hetan ai-han ho kualidade no nutrisaun ne’ebé apropriada.

Informasaun kona-ba aprovasaun Programa Merenda Eskolár bele lee iha notísia relevante ne’e: Governu aprova programa merenda eskolár.

Antes ne’e, iha Fevereiru 2026, dirijente eskola sira mós husu Ministériu Edukasaun atu hadi’a infraestrutura, inklui konstrusaun kuziña no refeitóriu, atu fasilita preparasaun no konsumu merenda eskolár. Lee informasaun relevante iha: Dirijente eskola solisita ME prepara kuziña ho refeitóriu ba merenda eskolár.

Aleinde ne’e, iha Juñu 2026, TATOLI relata kona-ba keixa kona-ba kualidade menu merenda eskolár iha Baukau, inklui ai-han ne’ebé la iha kondisaun di’ak atu konsume. Informasaun ne’e bele asesu iha: Menu merenda eskolár laiha kualidade iha Baukau.

Jornalista: Osória Marques

Editór: Xisto Freitas da Piedade

 

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!