Top

MPIE destaka prioridade 13 iha Panorama Orsamentál 2027

Ministru Planeamentu no Investimentu Estratéjiku, Gastão Francisco de Sousa. Imajen Tatoli/Francisco Sony.

DILI, 14 Setembru 2026 (TATOLI) – Ministériu Planeamentu no Ivestimentu Estratéjiku (MPIE) destaka prioridade estratejika 13 iha Semináriu Nasionál Panorama Orsamentál 2027, ho tema “Vizaun Governu ba Planeamentu no Investimentu Estratéjiku”.

Ministru Planeamentu no Ivestimentu Estratéjiku, Gastão de Sousa, esplika prioridade hirak-ne’e  inkuli finalizasaun Lei-Kuadru Planeamentu Nasionál, reforsa Sekretariadu Estudu Viabilidade Sentralizadu iha MPIE, reforsa papél Ajénsia Dezenvolvimentu Nasionál (ADN), Komisaun Nasionál Aprovizionamentu (CNA) no Sekretaridau Grande Projetu (SGP) iha siklu infraestrutura pùblika, no fanaliza Planu Infraestrutura ba períodu tinan lima.

Ba programa Programa Fundu Infraestrutura (FI) 2027 sei foka ba estrada no ponte, dezenvolvimentu institusionál, aereportu, bee no saneamentu, petróleo no minerál no agrikultura.

Prioridade seluk mak implemnetasaun sistema implementasaun sistema jestaun informasaun ba monitorizasaun planeamentu no investimentu estratéjiku, finalizasaun Planu Munisipál Ordenamentu Territóriu iha munisípiu hitu, operasionalizasaun plenu Banku Nasionál Dezenvolvimentu, apoiu ativu ba desentralizasaun no reforsa governasaun investimentu infra-estrutura liuhusi KAFI.

Iha área seluk, MPIE sei reforma reforma fazeada kritériu elijibilidade bolsa estudu rai-li’ur husi Fundu Dezenvolvimentu Kapitál Umanu (FDCH), reforsa implementasaun roteiru merkadu abitasaun iha Timor-Leste no finaliza estudu viabilidade estratéjiku ba projetu hitu.

Gastão de Sousa afirma katak intervensaun sira ne’e sei hamosu mudansa paradigma tolu. Dahuluk, planeamentu sei muda husi projetu izoladu ba jestaun ne’ebé foka ba rezultadu konkretu no bele verifika. Susesu projetu estrada, purezemplu, la’ós de’it sukat husi kilómetru estrada ne’ebé adjudika, maibé mós husi redusaun kustu transporte no tempu asesu ba merkadu.

Daruak, husi espansaun infraestrutura foun ba sustentabilidade no manutensaun. “Ami presiza trata ativu públiku hanesan bens ne’ebé nia depresiasaun, se ignora, destrui valór futuru. Ne’e implika planu manutensaun finansiadu no utilidade, hanesan bee no enerjia, ne’ebé finanseiramente sustentavel”, nia dehan.

Datoluk, Governu sei muda investimentu fragmentadu ba korredór ekonómiku integradu tolu –  Korredór Norte, Dili-Baukau-Lospalos, ne’ebé foka ba turizmu kulturál, agroprosesamentu no ligasaun marítima; Korredor Súl , Suai-Betanu-Beasu, ne’ebé liga rekursu minerál ho agrikultura komersiál; no Korredór Oeste, Dili-Maliana, Oekusi, ne’ebé orienta ba komérsiu transfronteirisu, agrikultura no lojístika, ho artikulasaun ba RAEOA no ZEESM.

Kona-ba finansiamentu ba investimentu estratéjiku iha períodu 2027-2030, Gastão de Sousa hatete katak Governu sei kombina reseita petrolífera liuhusi Orsamentu Jerál Estadu, dívida konsesionál tuir limitasaun Lei Dívida, parseria públiku-privadu iha setór adekuadu no apoiu husi parseiru dezenvolvimentu.

“Governu iha diresaun klaru atu gradualmente ho responsavel redús ita-nia despeza dependénsia ba Fundu Petrolíferu hodi proteje fundu rezerva ba ita-nia jerasaun futuru”, nia dehan.

Notísia relevante: MPIE ezekuta 49% husi OJE tinan ne’e 

Jornalista: Arminda Fonseca

Editora: Maria Auxiliadora

 

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!