Líder komunitária husu Governu hasa’e rekursu no fasilidade jestaun lixu iha Maliana

BOBONARU, 20 Outubru 2026 (TATOLI) – Líder komunitáriu iha postu administrativu Maliana, munisípiu Bobonaru, husu ba Governu atu hadi’a fasilidade, aumenta rekursu umanu no prepara fatin soe lixu hodi asegura jestaun lixu ne’ebé di’ak iha kapitál Maliana.
Xefe Suku Odomau, Cirilio Moniz Sírio Bere, hatete katak problema lixu iha Maliana mai husi fatór tolu mak falta fatin depozitu lixu ne’ebé adekuadu, konxiénsia komunidade ne’ebé seidauk di’ak no limitasaun fasilidade no rekursu umanu atu hala’o serbisu rekolla lixu.
Nia konsidera katak Governu presiza prepara uluk fatin depozitu lixu iha área sira ne’ebé identifika, atu komunidade bele organiza an no tau lixu iha fatin ne’ebé apropriadu, tuir oráriu ka ajenda ne’ebé autoridade determina.
Notísia relevante: APA Maliana konsensializa komunidade kona-ba limpeza no labele soe lixu arbiru
“Importante liu mak prepara uluk kondisaun, depois organiza komunidade. Autoridade lokál idaidak mak organiza komunidade atu halo jestaun ba lixu, depois mak karreta ho ekipa sira mai rekilla”, Cirilio dehan ba jornalista sira, ohin.
Nia aumenta katak atu garante kapitál Maliana moos no livre husi fo’er, Servisu Munisipál Saneamentu no Ambiente (SMASA) presiza estabelese ekipa espesífika ne’ebé iha responsabilidade atu hala’o serbisu limpeza iha suku sira ne’ebé tama iha área urbana Maliana.
“Buat ida konxiensia komunidade nia atu muda nia karáter ne’e han tempu, maibé ba ha’u importante liu mak prepara uluk kondisaun depois mak organiza ita-nia komunidade, husu ba autoridade lokál idaidak mak organiza hodi bele halo jestaun ba lixu”, nia dehan.
Entretantu, Diretór Interinu SMASA, Autoridade Munisípiu Bobonaru, José de Assis Moniz, esplika katak instituisaun ne’e iha harii fatin lixu iha Ramaskora no Pemancar, kapitál Maliana, no fatin seluk iha Balibó no Merkadu Kailaku.
Nia hateten katak, iha fulan hirak liubá, SMASA akompaña ona ekipa husi Diresaun Nasionál Rejistu no Administrasaun Saneamentu (DNRAS) halo mapeamentu ba fatin sira ne’ebé bele uza hodi depozita lixu iha área urbana Maliana.
Maski nune’e, nia esplika katak implementasaun planu ne’e sei depende ba prosesu planeamentu no aprovasaun orsamentu. SMASA sei kontinua akompaña prosesu ne’e atu buka solusaun ba problema lixu ne’ebé komunidade hasoru.
“Problema lixu ne’e ita nunka rezolve hotu, tanba loroloron ita prodús lixu nafatin. Ho rekursu limitadu, SMASA hakaa’s-an atu rezolve problema ne’ebé ita hasoru iha área urbana Maliana”, katak.
To’o agora, Maliana iha ona fatin depozitu lixu ikus, maibé seidauk iha fatin depozitu temporáriu, ne’ebé importante atu fasilita komunidade tau lixu molok transporta bá fatin soe nian.
Tuir nia, SMASA hatama ona nesesidade konstrusaun TPS iha planu orsamentu, maibé implementasaun sei depende ba aprovasaun orsamentu.
José de Assis hatete katak serbisu limpeza iha área urbana Maliana kontinua hasoru limitasaun rekursu umanu no ekipamentu. Aleinde ne’e, SMASA iha de’it karreta baskulante rua atu rekolla lixu.
“SMASA iha funsionáriu 22, inklui motorista na’in-rua, funsionáriu na’in-rua ne’ebé serbisu iha TPA no traballadór limpeza18 mak rekolla lixu iha kapitál Maliana”, nia dehan.
Nia esplika katak ekipa saneamentu hala’o serbisu limpeza husi segunda to’o sesta-feira, maibé la hala’o serbisu iha sábadu no domingu. Kondisaun ne’e halo lixu akumula fali bainhira ekipa hahú serbisu iha segunda-feira.
Tanba ne’e, SMASA kontinua presiza apoiu husi Governu, liuliu iha preparasaun fatin depozitu temporáriu, aumentu rekursu umanu no ekipamentu, atu hadi’a serbisu jestaun lixu iha kapitál Maliana.
Notísia relevante: PAM Bobonaro inisia hamoos lixu iha Maliana
Jornalista: Sergio da Cruz
Editora: Maria Auxiliadora

