El Niño hamaran bee-matan, obriga komunidade Uma-Ki’ik buka bee iha mota

VIKEKE, 28 Outubru 2026 (TATOLI)—Fenómenu El Niño ne’ebé akompaña ho bailoron naruk hamaran bee-matan sira iha Aldeia Fuka-Laran, Suku Uma-Ki’ik, Postu Administrativu Vikeke Vila, Munisípiu Vikeke, iha-ne’ebé obriga komunidade la’o liu kilómetru ida hodi kuru bee iha mota.
Xefe Suku Uma-Ki’ik, Cláudio Amaral, informa katak bee-matan sira-ne’ebé komunidade uza ba konsome loroloron kuaze maran hotu, nune’e komunidade enfrenta difikuldade asesu ba bee-moos.
“Impaktu husi fenómenu El Niño afeta ona komunidade ne’ebé hela iha Aldeia Fuka-Laran. Bee-matan sira ne’ebé komunidade uza ba konsome maran hotu tanba bailoron naruk. Nune’e, komunidade enfrenta duni difikuldade atu hetan bee-moos. Komunidade tenke la’o bá mota hodi kuru bee, ho distánsia liu kilómetru ida,” Cláudio Amaral hateten ba TATOLI, iha Postu Administrativu Vikeke Vila, Kuarta ne’e.
Nia dehan katak autoridade lokál haree ona preokupasaun komunidade nian kona-ba falta bee-moos, tanba tanke rezervatóriu sira-ne’ebé simu bee husi bee-matan mós mamuk hotu.
“Falta bee sai difikuldade boot ba ferik-katuas sira, liuliu inan sira-ne’ebé foin partu. Ha’u bá haree rasik komunidade nia preokupasaun, no sira husu ha’u atu buka bee ba sira. Ita bele haree katak komunidade enfrenta duni difikuldade, tanba loroloron sira tenke la’o dook atu kuru bee,” nia relata.
Tanba preokupasaun ne’e, autoridade suku hato’o ona pedidu ba Autoridade Protesaun Sivíl (APC-sigla portugeza) atu liuhusi Unidade Bombeiru fornese bee-moos ba komunidade iha Aldeia Fuka-Laran.
“Tanba komunidade preokupa tebes kona-ba falta bee-moos, ha’u esforsu an hato’o pedidu ba APC, liuhusi Unidade Bombeiru, hodi fornese bee-moos ba komunidade atubele responde ba sira-nia nesesidade. Pedidu ne’e hetan ona resposta, no Unidade Bombeiru fornese ona bee hamutuk litru 5.000 ba komunidade ne’ebé enfrenta hela difikuldade atu asesu ba bee,” nia subliña.
Tuir dadus, populasaun Aldeia Fuka-Laran, Suku Uma-Ki’ik, iha uma-kain hamutuk 72, ho populasaun totál ema na’in-178.
Kontestu
Autoridade Protesaun Sivíl (APC) aviza ona katak fenómenu El Niño bele hamosu bailoron naruk, udan menus no falta bee iha Timor-Leste to’o Abril 2027. Kondisaun ne’e bele afeta asesu komunidade nian ba bee-moos, agrikultura, haki’ak animál no saúde públika.
Iha Munisípiu Vikeke, autoridade no organizasaun sosiedade sivíl mós hahú prepara medida sira atu hamenus impaktu fenómenu El Niño ba komunidade. Enkuantu, iha Suku Uma-Ki’ik, komunidade Aldeia Fuka-Laran enfrenta ona difikuldade hetan bee-moos tanba bee-matan sira kuaze maran hotu.
Lee notísia relevante sira:
- Abitante Suku Uma-Ki’ik depende ba bee-mota hodi konsume – TATOLI, 26 Agostu 2026
- APC preparadu hasoru fenómenu El Niño iha Vikeke – TATOLI, 9 Outubru 2026
- Sosiedade Sivíl koordena Autoridade Vikeke halo preparasaun ba fenómenu El-Nino – TATOLI, 6 Outubru 2026
Jornalista: Vitorino Lopes da Costa
Editór: Xisto Freitas da Piedade

