PAM Bobonaru husu jerasaun foun rai nafatin naroman istória luta 12 Novembru

BOBONARU, 12 Novembru 2026 (TATOLI) – Prezidente Autoridade Munisípiu (PAM) Bobonaru, Paulo Moniz Maia, husu ba jerasaun foun timoroan sira atu prezerva nafatin istória luta no sakrifísiu povu timoroan, liuliu memória trájika Masakre Santa Krús, ne’ebé komemora ba da-35 iha loron 12 Novembru 2026.
Paulo Moniz Maia hato’o mensajen ne’e iha serimónia komemorasaun Masakre Santa Krús, iha Bobonaru, hodi fó hanoin ba jerasaun foun katak independénsia Timor-Leste ne’ebé povu goza ohin loron la hetan ho fásil, maibé liuhusi luta, sakrifísiu no sofrimentu povu.
Nia afirma katak 12 Novembru nu’udar loron istóriku no espesiál ba povu timoroan hotu, tanba iha loron ne’e juventude timoroan barak fó sira-nia vida hodi defende liberdade no ukun-rasik an ba rai ne’e.
Antigu deputadu ne’e argumenta akontesimentu Masakre Santa Krús Dili iha tinan 35 ba kotuk mak hanesan lalenok ida leno mundu nia matan hodi hatene funu iha Timor rezulta timoroan rihun ba rihun mate tanba defende diretu ba autodeterminasaun.
Notísia relevante: APA Bobonaru husu joven sira sai protagonista ba dezenvolvimentu nasaun
“Tanba ne’e mak sira-nia mate sai ita-nia moris, sira-nia sakrifísiu sai ita-nia priviléjiu. Ita la hetan buat di’ak ne’e ho fásil, maibé ita agradese tanba moris iha nasaun RDTL soberana no independente la fásil,” Paulo Moniz Maia dehan iha intervensaun, kinta-feira ne’e.
Nia mós apela ba joven sira, liuliu sira ne’ebé tinan 30 mai kraik, atu aprende no komprende istória luta ba ukun-rasik an, tanba jerasaun foun balun seidauk hatene ho kle’an kona-ba sofrimentu no sakrifísiu ne’ebé akontese durante okupasaun
Paulo fó ezemplu kona-ba luta povu timoroan, inklui sakrifísiu husi líder no membru rezisténsia hanesan saudozu Bonifácio Leão Fronteira, hodi hatudu katak luta ba independénsia la’ós buat ne’ebé simples, maibé presiza korajen, sakrifísiu no unidade.
Kombatente be’e mós lembra katak Masakre Santa Krús akontese depoizde mate saudozu Sebastião Gomes iha Igreja Motaél, Dili, no to’o ohin loron sei iha vítima sira ne’ebé seidauk identifika no família sira ne’ebé seidauk hetan informasaun kona-ba destinu sira-nia oan no família.
Tanba ne’e, nia husu ba jerasaun ne’ebé moris iha era ukun-rasik an atu kontinua rai no tranzmite istória luta ba jerasaun tuirmai, atu sira komprende katak liberdade ne’ebé iha ohin loron mak rezultadu husi sakrifísiu no luta povu timoroan.
Iha sorin seluk, Primeira Vise Subrejiaun Hafunan, Júlio Verdial Barros “Lian ba Oin”, apela ba asu’ain no veteranu rezisténsia sira atu kontinua tranzmite istória luta ba jerasaun foun no la para kontribui ba dezenvolvimentu nasaun.
Nia afirma katak luta ba Timor-Leste la hotu iha tinan 1999, tanba hafoin hetan independénsia, povu timoroan sei iha responsabilidade atu hametin Estadu no apoia prosesu dezenvolvimentu nasaun.
“Ha’u atu hameno ba asu’ain mate-restu sira atu rai hela ba jerasaun foun, atu la’o tuir de’it saida mak ita-nia maluk matebian sira rai hela mai ita. Tanba ita-nia luta la hotu iha 1999, ita sei luta nafatin atu hola parte iha dezenvolvimentu hodi apoia ita-nia Estadu no Governu atu dezenvolve rai no povu ida-ne’e”, Júlio Verdial Barros afirma.
Nia mós enkoraja veteranu rezisténsia sira atu la tuur nonok, maibé kontinua fó motivasaun no orientasaun ba joven sira, liuliu jerasaun patriota, atu fó apoiu ba nasaun.
“Ita-nia nasaun ne’e la fásil hamriik, ita hodi ruin, raan rihun ba rihun mak sosa ne’e mak hakerek ita-nia nansaun ho naran RDTL. Ita labele tau aas liu grupu, partidarizmu liu interese nasaun para dezenvolve di’ak liután nasaun Timor-Leste”, nia dehan.
Júlio afirma katak soberania Timor-Leste, Konstituisaun, bandeira no Inu Nasionál mak rezultadu husi sakrifísiu no luta ne’ebé povu timoroan halo durante tempu rezisténsia. Nune’e, nia husu ba jerasaun foun atu valoriza patrimóniu istóriku ne’e no hatudu sira-nia patriotizmu liuhusi partisipasaun ativa iha prosesu dezenvolvimentu nasaun.
Notísia relevante: Kompetisaun diskursu públiku fanu juventude Bobonaru prezerva espíritu 12 Novembru
Jornalista: Sergio da Cruz
Editora: Maria Auxiliadora

