iklan

NASIONÁL, DILI, POLÍTIKA

TL nia liberdade imprensa di’ak maibé mídia enfrenta dezafiu

TL nia liberdade imprensa di’ak maibé mídia enfrenta dezafiu

Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta. Imajen Tatoli/António Daciparu.

DILI, 25 agostu 2022 (TATOLI)—Prezidente Repúblika (PR), José Ramos Horta, hateten Timor-Leste nia liberdade imprensa di’ak iha mundu maibé mídia iha Timor-Leste enfrenta dezáfiu moris nian ba ekonomia.

“Tuir instituisaun internasionál balun mídia wacth iha Bruxelas ne’ebé halo survey ba liberdade imprensa iha mundu hateten Timor-Leste iha númeru 17 iha mundu ne’e aas tebe-tebes, di’akliu Estadus Unidu Amérika no Austrália. Ha’u-nia observasaun pesoál Timor laiha problema ho liberdade imprensa. Difikuldade no dezáfiu mídia TL enfrenta moris nian ba ekonómia tanba mídia lubun ida iha kustu ha’u hatene, jornalista sira kuitadu han mós difikuldade, motor oan ida mós aat, ne’e mak dezáfiu boot,” PR Horta hateten ba jornalista sira hafoin abertura The Dili Dialogue Forum (DDF) 2022 ho tema “Media Challenges in Timor-Leste and Southeast Asia” ne’ebé organiza hosi Conselho de Imprensa Timor-Leste (CI), iha salaun Laline Larigutu, CNE, Kaikoli, kinta ne’e.

Maske nune’e, Prezidente Repúblika louva louva jornalista sira-nia servisu tanba mezmu ho dezáfiu sira-ne’e, karik tanba hadomi duni sira nia profisaun hanesan jornalista hodi hala’o atividade jornalizmu  no divulga indormasaun ba públiku.

“Ha’u admira, mídia sira mai dalaruma jornalista balun tanba ansi atu hakerek, se hakerek loloos de’it buat ruma ne’e interrese ladún entaun tenke inventa buat ruma. Ministru ida hateten buat ida hateten seluk kontroversiál bele faan fali jornál ne’e, dalaruma no dalabarak akontese maibé ha’u laliga buat sira-ne’e,” nia hateten.

Tuir nia, polítiku no governante sira halo mós buat barak sala no bainhira ministru ida halo buat balun sala, kustu bele millaun dolar maibé jornalista ida hakerek rungu-ranga ka faktualmente sala laiha impaktu ba ema ruma nia moris.

“Ne’ebé lalika hirus demais jornalista hakerek sala tanba ita hotu-hotu halo sala,” nia dehan.

Tuir Laureadu Prémiu Nobel da paz ne’e hateten, restaurasaun independénsia Timor-Leste nian ba dala-20, Estadu ida-ne’e ninia rezultadu di’ak liberdade imprensa no demokrásia di’akliu iha mudnu.

“Timor tinan 20 Estadu ne’e rezultadu di’ak liberdade imprensa no demokrásia top iha mundu númeru ida iha Sudeste Aziatiku, laiha krime organizadu ne’ebé iha rai selu-seluk, ita-nia viziñu no iha kriminalidade signifika krime organizadu, laiha violénsia polítika, relijiozu ka étniu. Ha’u kontente ho ida-ne’e,” nia hateten.

Kona-ba governante sira balun lori jornalista ba Tribunál, nia dehan, ida-ne’e lalika lori no ko’alia oinsá lori ba Conselho de Imprensa tanba CI nia papél mak monitoriza hotu-hotu nia atividade liberdade imprensa, maibé komportamentu profisionál mídia nian entre ema ne’ebé sente vítima ba mídia nia reportajen ho KI no jornalista ne’e bele rezolve.

Iha parte seluk, Xefe Estadu ne’e la konkorda inisitiva atu altera lei kriminaliza difamasaun iha Timor-Leste.

“Ha’u la konkorda ho lei kriminaliza difamasaun no difamasaun ne’e intensionál ka la intensionál, dalaruma jornalista mós ansi hakarak hakerek la halo investigasaun no laiha meiu hanesan iha rai seluk sira halo investigasaun kle’an loos ita-nian lae, ne’eduni di’akliu lalika husik,” nia argumenta.

Iha forum ida ne’e mós Prezidente Repúblika, José Ramos Horta, ko’alia kona-ba dezáfiu téknolojia era dijital ohin loron ba mídia.

“Téknolojia foun iha revolusaun industriál dala-haat haskoit ba dalima, ida ne’e kualkér ema ida ho matenek uitoan de’it ho laptop no iphone ka samsumg ida, nia bele asesu ba informasaun hotu no nia bele kria informasaun no nia la presiza mídia boot sira tradisionál,” nia dehan.

Jornalista : Nelson de Sousa

Editór       : Cancio Ximenes

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!