DILI, 30 setembru 2022 (TATOLI)— Ministériu Saúde (MS), sesta ne’e, hala’o lansamentu no dezminizasaun livru Polítika Nasionál Planeamentu Familiár iha Timor-Leste.
Lansamentu livru polítika nasionál planeamentu familiár ho baze ba rezolusaun ne’ebé Konsellu Ministru aprova iha tinan kotuk, hodi sai hanesan instrumentu orientasaun polítika no estratéjiku ne’ebé rekoñese identidade popular timoroan nian, relasiona ho direitu kazál sira iha planeamentu familiar.
“Ita atu adopta polítika nasionál planeamentu familiár, ne’ebé sai hanesan instrumentu orientasaun polítika estratéjiku ne’ebé rekoñese, ita nia identidade popular relasiona ho direitu kazál sira ba planeamentu familiar nia,” hateten Minsitra Saúde, Odete Maria Freitas Belo, iha nia diskursu iha salaun MS-Caicoli.
Polítika Planeamentu Familiár sai nu’udar instrumentu forte ne’ebé bele kontribui no hodi empoderra feto no mane, relasiona ho saúde familia oinsá atu eduka, promove, família saudavél, kontribui ba servisu hadi’a kualidade prestasaun servisu nian iha antenatál ka postnatál nian.
Direitu ba kazál sira atu planeia sira nia gravida liuliu fó espasu entre labarik sira no mós kontrola moras seksuál transmisiva sira. Ho intensaun atu redús mortalidade maternál no infantil, promove kona-ba konseitu maternidade no fraternidade responsavél sira.
Atu atinje konsensu ka polítika ida ne’e, Governante ne’e dehan presiza lori tempu no prosesu konsultasaun ho peritu, funsionáriu, pesoál saúde, líder polítika, sosiedade sivil no mós lidere relijiozu sira.
Nune’e, Ministra Saúde ne’e espera katak ba oin profisionál saúde hosi timoroan no estranjeiru, hodi bele asesu ba livru atubele dezenvolve planu estratéjiku ka matadalan hodi guia implementa polítika planeamentu familiar.
“Atu fó atensaun ba rekursu umanu, materiál, ekipamentu diagnóstiku, produtu farmasiutiku no konsumu médiku ne’ebé presiza iha fasilidade saúde hodi hadi’a kualidade prestasaun saúde,”nia afirma.
Biban ne’e, Ministra Saúde mós agradese ba parseiru Fundu ba Populasaun Nasaun Unidas (UNFPA) ne’ebé durante ne’e apoiu Ministériu Saúde liuliu kapasita profisionál saúde sira, hodi fó nia asisténsia ba planeamentu familiár no saúde reprodutiva iha Timor-Leste.
Iha fatin hanesan, Fundu ba Populasaun Nasaun Unida (UNFPA) no Organizasaun Mundiál Saude iha Timor-Leste, José António, sente kontente tanba konsege realiza lansamentu ofisiál ba livru polítika nasionál planeamentu familiár iha Timor-Leste.
Nune’e, UNFPA no OMS louva tebes Timor-Leste nia esforsu kontinua dezenvolve kobertura universál saúde, ne’ebé oras ne’e atinje ona rezultadu signifikante liuliu atinje ona pozitivu lubuk ida iha tinan hirak nia laran Hanesan saúde reprodutiva, saúde seksuál, planeamentu familiar, pakote esensiál no kobertura saúde universal.
Tuir survey demografiku saúde iha 2016 hatudu 24% hosi feto kaben na’in ho idade reprodutiva hosi tinan 15 to’o 49 mak uza metodu kontrasetivu modernu no 65%, feto sira ne’ebé mak la kaben, maibé ativu seksualmente no sira la hetan asesu ba planeamentu familiar.
Iha survey ida ne’e hatudu taxa fertilidade 4.2%, signifika taxa fertilidade ba planeamentu familiár bele hatun mortalidade inan no bebé to’o 65%.
“Tanba ne’e hakarak ka lakohi polítika planeamentu familiár ne’e fundamentál no tenke iha polítika ida ne’ebé komprensivu, inkluzivu no progresu atu solusiona problema sira hosi idade planeamentu familiar ne’ebé la kobre,” nia afrima.
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór : Florencio Miranda Ximenes





