DILI, 06 novembru 2023 (TATOLI) – Fundu Nasaun Unida ba Infánsia (UNICEF) iha Timor-Leste disponibiliza ekipamentu teknolojia informasaun no komunikasaun (TIK) ba Ministériu Edukasaun (ME) hodi distribui ba eskola bázika 30 iha munisípiu Ainaro, Ermera no Liquiçá ne’ebé lokaliza liu iha área remota.
Ekipamentu TIK ne’e mak hanesan portátil 20, komputadór haat, impresora kolorida rua, mákina scanner rua, projetór haat, tonners ualu no tespacks 12, ne’ebé mak dezeña hanesan instrumentu back up aparellu sira. Aleinde ne’e, UNICEF mós apoia pasta eskola nian hamutuk 150 atu fahe ba labarik sira ne’ebé hela iha área romata.
Reprezentante UNICEF, Bilal Durrani, hatete organizasaun internasionál ne’e kontinua kumpre nia promesa ba Governu Timor-Leste hodi fó ninia kontribuisaun ba dezenvolvimentu edukasaun labarik sira. Ekipamentu TIK sai hanesan parte integrada iha kada aspetu iha ema nia moris, liuliu iha setór edukativu.
“UNICEF kontente tebes hodi kontribui ba esforsu hirak ne’e, nune’e ami ohin entrega ekipamentu teknolojia komunikasaun no informasaun ne’ebé sei ajuda asegura ita-nian sistema edukasaun tuir ritmu globál TIK nian”, Bilal Durrani hatete iha serimónia entrega ekipamentu ba ME, iha Vila Verde, ohin.
Nia dehan TIK iha papél importante iha área edukasaun antes surtu covid-19 no pandemia globál ida ne’e aselera liután adosaun instrumentu dijitál nian. Durante pandemia, eskola sira taka hotu nune’e vírus labele hada’et no prosesu aprendizajen bele kotinua maka liuhusi plataforma no instrumentu TIK nian hanesan komputadór no telemovel sira.
Benefísiu husi apoia ekipamentu TIK liga ho aprendizajen nian bele dehan eskola balun iha Timor-Leste iha ekipamentu no instrumentu nesesáriu ona atu introdús klase TIK no literásia dijitál nian.
Apoiu ne’ebé maka UNICEF oferese ne’e tanba konsidera ekipamentu TIK ne’e sai hanesan parte integrada ida ne’ebé kapasita no dezenvolve koñesimentu no abilidade ema nian, liuliu atu tulun eskola sira hodi bele hatoman aan ho ekipamentu sira, nune’e bele fasilita di’ak liután prosesu aprendizajen iha eskola sira.
Ekipamentu ne’ebé doa husi fundu VINCI Energies no doadór sira sei benefisia labarik 17.510 iha munisípiu Ainaro, Ermera no Liquiçá.
Tuir peksiza Girls’ Digital Literacy in the East Asia and Pacific Region, Spotlight on Cambodia, Indonesia, Laos, Timor-Leste, no Vietnam, hatudu katak adolesente sira iha área rurál iha rejiaun leste aziátiku no pasífiku iha barreira oioin atu asesu ba instrumentu TIK no rekursu sira.
Peskiza ne’e hatudu, iha Timor-Leste, eskola barak mak sei falta komputadór no asesu ba liña internét no sei iha lakuna liga ho profesór sira-nian kapasidade atu hanorin dixiplina sira kona-ba TIK no liuhusi plataforma dijitál nian. Durante ne’e, literasia dijitál introdús de’it iha nivel eskola sekundária nian no dixiplina sira mós barak iha teoria de’it, laiha prátika ou esperiénsia ho instrumentu TIK sira.
Husi investigasaun ne’ebé Ministériu Edukasaun no UNICEF halo iha 2022, iha eskola 10 manorin hamutuk 63% hatete katak sira seidauk simu formasaun kona-ba instrumentu dijitál internét no manorin hamutuk 70% mak sente fiar aan uza instrumentu dijitál iha sira-nian planu dixiplina sira.
“Lakuna sira liga ho konesaun dijitál ita komesa responde ho neineik hanesan nasaun dahuluk ne’ebé mak adopta no implementa Plataforma Pasaporte Aprendizajen ne’ebé mak hanesan kolaborasaun entre Eskritóriu Kurtél Jerál UNICEF ho Microsoft. Globalmente, inisiativa Pasaporte Aprendizajen sai hanesan platarorma aprendizajen atu apoia kontinuasaun edukasaun no aprendizajen iha uma”, Bilal Durrani realsa.
Plataforma Pasaporte Aprendizajen Timor-Leste ne’ebé hanaran Eskola ba Uma agora kontein formatu dijitál iha livru testu sira no besik vídeo 150 ho istória ba labarik sira ne’ebé disponivel iha dalen lokál.
Tanba ne’e, UNICEF kompromete hodi kontinua disponibiliza ekipamentu TIK ba ME no sei apoia treinamentu ba treinadór sira kona-ba utilizasaun ekipamentu ne’e rasik, depois maka treinadór sira sei kontinua fó formasaun ba manorin no estudante sira iha eskola bázika hamutuk 30 ne’ebé mak selesionada.
Resposaven ne’e husu ba Ministériu Edukasaun atu kria sistema ida adekuadu hodi kria edukasaun ida ne’ebé ho maneira divertida, dinámika no interativa, ne’ebé bele atrai estudante sira atu dezenvolve sira-nian abilidade, tanba ne’e importante iha sékulu 21.
Ministra Edukasaun, Dulce de Jesus, reforsa katak ekipamentu TIK ne’ebé maka UNICEF ajuda ne’e sei distribui ba eskola báziku sira ne’ebé maka iha zona remota, maibé molok atu distribui sei fó uluk formasaun, nune’e bainhira ME fahe ekipamentu sira ne’e bele nesesita duni eskola sira.
“Ita hatene katak ekipamentu TIK ne’ebé ita-nian parseiru sira apoia ne’e avansadu. Tanba ne’e, sei iha uluk treinamentu ba treinadór sira depois maka sira sei fó fali formasaun ba parte eskola sira, nune’e baihira ita distribui ona ekipamentu sira ne’e ba eskola 30 ne’ebé ita tama ona iha planu, sira bele utiliza duni”, afirma.
Manorin 300-resin sei hetan formasaun kona-ba utilizasaun ekipamentu TIK
UNICEF iha Timor-Leste promete sei fó formasaun ba manorin 300-resin iha territóriu hodi bele uza ekipamentu teknolojia informasaun no komunikasaun (TIK) iha eskola bázika 30 ne’ebé tama ona iha projetu pilotu.
Reprezentante UNICEF, Bilal Durrani, hateten UNICEF ninia hakarak atu halo aprosimasaun ida ho di’ak liuhusi atividade prátika sira ho kontestu Timor-Leste nian, nune’e eskola sira ne’ebé maka tama ona planu pilotu ne’e bele komprende hodi uza ekipamentu sira.
Tanba ne’e, UNICEF prontu apoia ME atu realiza formasaun ida adekuada ba treinadór sira ne’ebé mai husi manorin rasik, nune’e bele tulun implementasaun hodi uza ekipamentu TIK iha eskola sira.
“Ajuda ne’ebé maka ita fó ne’e, aleinde ekipamentu, ita mós sei apoia formasaun adekuada ida ba ita-nia manorin 300. Depois ne’e maka sei benefisia fali ita-nian estudante iha eskola 30 ne’ebé tama ona iha programa pilotu”, Bilal Durrani realsa.
Formasaun ne’e importante, nune’e manorin sira bele hatene ho didi’ak efetividade ka utilizasaun husi ekipamentu sira ne’e. UNICEF sei hamutuk ho ME haree implementasaun iha eskola 30 ne’ebé tama ona iha planu sira. Bainhira eskola 30 ne’e ninia implementasaun sira la’o di’ak ona maka ba futuru bele alarga fali ba eskola sira seluk.
“Antes ne’e, iha problema ne’ebé akontese tanba pandemia covid-19 no eskola barak iha mundu inklui Timor-Leste sai paradu hotu, maibé agora eskola hotu loke fali ona no UNICEF hakarak uza plataforma TIK ne’e atu ajuda manorin sira hodi bele tulun prosesu aprendizajen iha eskola sira”, katak.
Notísia relevante: UNICEF implementa ona Programa Eskola Komunitária iha Ermera no Viqueque
Jornalista: Tomé Amado
Editora: Maria Auxiliadora





