OÉ-CUSSE, 22 Janeiru 2025 (TATOLI)– Servisu Saúde Rejiaun Administrativa Espesiál Oé-Cusse Ambeno (RAEOA), tersa ne’e, hala’o avaliasaun ba progresu atinjimentu indikadór xave setór saúde durante fulan-neen hahú husi Jullu to’o Dezembru 2024.
“Ohin, ami hamautuk ho munisipíu Dili no Ermera tanba hetan suporta husi DFAT Austrália atu-bele hala’o atividade saúde iha komunidade tomak, Programa ne’ebé ohin hala’o ba programa hotu tantu saúde primária nian no Sentru Saúde Komunitária sira, ita foku ba moras hada’et sira, hanesan HIV, TBC, lepra no mós rabiés, malária,” Sekretáriu Rejionál ba Asuntu Saúde, Luís de Jesus Neno, dehan iha O’e-Cusse.
Notísia relevante:Ema na’in-81 rejistadu sofre moras HIV/SIDA iha Oé-Cusse
Aleinde ne’e mós, ba indikadór sira hanesan inan sira bainhira isin-rua, hotu-hotu tenke hetan atendimentu husi pesoál saúde to’o partu, no labarik sira-ne’ebé mak foin moris sira persiza hetan programa imunizasaun kompletu.
“Ne’e mak ohin ita hamutuk iha ne’e atu halo reviu filafali servisu durante fulan-neen, husi Jullo to’o Dezembru 2024, nune’e ita-bele hatene katak, indikadór ne’ebé servisu sentrál fó mai Oé-Cusse, ita atinje ona ka seidauk, sekarik seidauk atinje estratéjia saida mak iha ho nune’e ita-bele hasa’e iha 2025 ne’e, entaun hahú Janeiru agora tenke hahú servisu maka’as molok atu fin do ano, ita-nia kobertura mós tenke sa’e,” nia dehan.
Tuir nia observasaun, komunidade balu seidauk komprende katak, tuir loloos isin rua fulan ida tenke mai ona halo konsulta, maibé akontese dalaruma fulan-tolu to’o haat mak foin hakbesik ba fasilidade saúde sira.
“Ho meiu ne’e, mak agora ita destaka ona fasisilidade saúde sira iha fatin ne’ebé do’ok husi postu saúde, nune’e bele buka tuir inan-isin rua durante ladún hakbesik ba saúde, no labarik sira atu hetan imunizasaun no moras da’et sira, hodi konsumu ai-moruk tuir protokolu ne’ebé iha”.

Iha biban ne’e, Xefe Sentru Saúde Atsabe, Carlito Gonçalves, sente apresia tanba atividade no indikadór sira-ne’ebé servisu Oé-Cusse aprezenta iha progresu di’ak.
“Atividade aprezentasaun ne’e di’ak tebes, tanba ami hala’o ona atividade ne’e iha Dili no Ermera, ohin iha Oé-Cusse. Ha’u sente programa ne’e importante tebes, nune’e ami haree atinjementu RAEOA nian, nune’e ami ba fali Ermera kompara ho servisu durante ami hala’o ona, liuliu ba progresu servisu sira atinje ka la’e, nune’e ita-bele hadi’a,” nia dehan.
Notísia relevante:MLTL formaliza akordu ho RAEOA hodi kombate moras lepra
Entretantu, totál pesoál saúde iha Oé-Cusse hamutuk 427 destaka ba servisu saúde rejionál, Hospitál Referál Oé-Cusse, sentru saúde lima no postu saúde 20 iha territóriu Oé-Cusse no fatin tratamentu suku iha fatin izoladu 11, inklui pontu entrada fronteira Sakato no aeroportu internasionál Rota do Sândallo.
Sentru Saúde Atsabe rejista moras ISPA ho númeru aas
Tinan kotuk moras ne’ebé rejista aas iha sentru saúde Atsabe primeiru mak ISPA ho pursentu 45% , ekivalente ho pasiente rihun 10-resin. Maioria labarik mak sofre, tuir mai diárea no moras kulit.
Kona-ba ai-moruk iha sentru saúde Atsabe sufisiente, maibé problema mak komunidade sira ladún partisipa ativu iha fasilidade saúde hodi hetan atendimentu saúde ho gratuita.
“Maibé, ami husi saúde sempre koordena hamutuk ho autoridade lokál sira, liuliu programa promosaun iha suku, ne’ebé iha kooperasaun di’ak, ita tenke muda neineik hahalok komunidade katak, presiza hakbesik ba fasilidade saúde,” nia informa.
Totál populasaun ne’ebé asesu ba sentru saúde Atsabe mai husi suku 12 ho aldeia 59 no iha postu saúde hitu, maibé iha 2024 bazea rejistrasaun ba komunidade vizita fasilidade saúde menus.
Notísia relevante:Servisu Saúde Oé-Cusse rejista pasiente TBC 102 no hitu lakon vida
Jornalista: Abílio Elo Nini
Editór: Florencio Miranda Ximenes




