DILI, 17 Juñu 2025 (TATOLI) – Parlamentu Nasionál (PN), liuhusi reuniaun plenária ohin aprova proposta-lei númeru 10/V(1a) Rejime Jurídiku Garantia Mobiliáriu iha finál globál ho unanimidade.
Prezidente Parlamentu Nasionál, Maria Fernanda Lay, fó sai iha sala plenária katak rezultadu votasaun a favór 48, kontra no abstensaun 0.
Reprezentante Governu, liuhusi Ministru Transporte no Komunikasaun (MTK), Miguel Manetelu, apresia deputadu no bankada parlamentár sira hotu, liuliu opozisaun ne’ebé hatudu sentidu ida boot hodi partisipa iha diskusaun iha komisaun iha espesialidade no ikus mai halo votasaun iha finál globál.
“Ita presiza duni lei-ida ne’e. Deputadu sira 48 hotu-hotu vota a favór ba proposta-lei ne’e. Lori Vise-Primeiru-Ministru no Ministru Koordenadór Asuntu Ekonómiku no Ministru Turizmu no Ambiente [Francico Kalbuadi Lay] no lori Governu Dasiak nia naran hato’o apresiasaun ba deputadu sira”, nia dehan.
Proposta-lei ne’e iha artigu hamutuk 81, nune’e Komisaun A ne’ebé trata Asuntu Konstitusionál no Justisa sei halo redasaun finál hodi haruka fali ba meza Parlamentu hafoin envia ba Prezidente Repúblika atu promulga.
Antes ne’e, reprezentante Vise-Primeiru-Ministru, atuál Ministru Interiór, Francisco da Costa Guterres, hato’o intervensaun inisiál kona-ba inisiativa ne’e husi Governu, ne’ebé aprezenta pasu ida tan ba dezenvolvimentu ekonómiku Timor-Leste.
“Diploma ida-ne’e mai prienxe lakuna krítika ida iha ita-nia ordenamentu jurídiku, tanba atualmente Timor-Leste laiha rejime ida ne’ebé permite no regula ho adekuadu kriasaun garantia sira kona-ba sasán móvel no sasán inkorpóriu sira no dispozisaun sira kona-ba peñor nia prevee iha kódigu sivíl la sufisiente ba nesesidade sira merkadu kréditu modernu nian”, nia fundamenta.
Governante ne’e hato’o katak rejime jurídiku ida-ne’e buka atu alkansa objetivu fundamentál lima mak hanesan redusaun kustu asesu ba kréditu, permite katak empreza no sidadaun sira uza valór integrál husi sira-nia sasán móvel no inkorpóriu sira hanesan garantia, nune’e redús kustu asesu ba kréditu; modernizasaun sistema kréditu hodi kria sentrál rejistu informasaun kona-ba garantia mobiliáriu sira eletróniku no asesivel durante oras 24, simplifika prosesu rejistu no konsulta, estabelese klaru iha matéria garantia mobiliáriu hodi aumenta serteza no seguransa jurídika iha matéria ida-ne’e.
Aleinde ne’e, efisiénsia iha ezekusaun, introdús mekanizmu estrajudisiál sira ba ezekusaun garantia sira ne’ebé sai lais liu respeitu direitu husi parte hotu ne’ebé envolvidu; no autonomia kontratuál haluan ka habelar espasu liberdade parte sira-nian iha estipulasaun konteúdu kontratu garantia sira-nian, permite nune’e dinámika boot liu iha merkadu.
Diploma ida-ne’e aprezenta abordajen sistémika no moderna ba garantia mobiliáriu sira supera limitasaun rejime atuál ne’ebé prevee iha kódigu sivíl, enkuantu kódigu sivíl restrinje peñor ho ezijénsia sira ne’ebé burokrátiku. Rejime foun ne’e rekoñese katak ba haburas investimentu privadu presiza kuadru normativu ida ne’ebé la’ós de’it seguru, maibé mós fleksivil no abranjente.
Ikus mak diploma ne’e entende garantia sira la’ós de’it nu’udar asesóriu kontratuál, maibé nu’udar fatór esensiál hodi redús kustu kréditu, transforma ida-ne’e ba katalizadór loloos dezenvolvimentu ekonómiku nian ho permite katak, ajente ekonómiku sira konverte ho efetivu sira-nia sasán móvel ba kapasidade investimentu fundamentál ba emprezáriu sira.
Notisia relevante: PN aprova proposta-lei Garantia Mobiliáriu iha faze jeneralidade
Jornalista: Nelson de Sousa
Editora: Maria Auxiliadora





