DILI, 13 Marsu 2026 (TATOLI) – Loja no kioske balun iha Dili daudaun la simu tranzasaun ho moeda sentavu 200 hafoin iha semana kotuk Banku Sentrál Timor-Leste (BCTL, sigla portugés) no Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL) fó sai ba públiku kona-ba sirkulasaun osan falsu.
Relasiona ho kestaun ne’e no mosu preokupasaun iha públiku, jornalista Tatoli observa loja no kioske sira hodi konfirma razaun la simu moeda ne’e, maibé resposta ne’ebé iha mak sira rona deklarasaun husi BCTL katak iha ona merkadu nasionál sirkulasaun osan falsu sentavu 200.
Loja no kiose ne’ebé la simu moeda ne’e maioria iha loja xineza sira iha Bairru Pité no Komoro, inklui kioske oan sira ne’ebé timoroan sira loke.
Iha entrevista ho Tatoli, na’in ba loja Gianesa, Sónia da Conceição, esplika razaun lakohi simu moeda sentavu 200, tanba mosu ona osan falsu. “Ami akompaña duni notísia, BCTL fó sai ona katak iha duni diferensa entre osan falsu no osan orijinál, maibé ami la simu tanba ta’uk mak sira mai sosa sasán iha tempu kalan ita susar atu identifika. Entaun, ami deside lakohi simu de’it”, Sónia Conceição esplika ba Tatoli, ohin.
Nia hateten katak provizóriu sira la simu moeda ne’e no hein BCTL no Polísia Nasionál Timor-Leste rezolve ona kestaun sirkulasaun osan flasu ne’e mak foin bele simu fali.
“Tanba ita halo negósiu mak simu osan falsu pois ita lori bá sosa fali sasán atu mai fa’an mak ema la simu ne’e ita lakon. Espera ho situasaun sira ne’e ita-nia parte relevante sira bele rezolve lalais situasaun ne’e”, dehan
Iha sorin seluk, Jacinta Exposto, ne’ebé loke mós kioske hateten nia parte la simu moeda sentavu 200 ne’e dezde rona informasaun sai katak iha moeda falsa, tanba ba nia susar halo identifikasaun ba osan falsu no orijinál.
Enkuantu Laurida de Jesus triste tebes tanba loja sira agora la simu moeda sentavu 200, nune’e osan ne’ebé iha nia rai de’it.
“Maski osan ne’ebé ami lori bá loja ne’e asli hela, maibé loja no kioske la simu. Ita la hatene agora osan ne’e valór sei iha ka lae?”, nia kestiona.
Antes ne’e, Jerente Operasaun Moeda husi BCTL, António Espírito Santo, informa katak BCTL identifika, iha loron 27 Fevereiru 2026, moeda falsa bainhira sira hala’o servisu bankáriu nian, ne’ebé kliente sira lori osan fó banku mak deteta katak osan falsu kahur ho orijinál.
Nia dehan kona-ba montante moeda falsa ne’e rasik daudaun ekipa sei halo identifikasaun, nune’e seidauk bele fó sai totál hira, maibé tenke informa lalais ba públiku atu hatene.
Ho osan falsu sira, BCTL, ne’e husu komunidade iha territóriu tenke verifika ho atensaun osan sentavu 200 série 2017, bainhira halo tranzasaun ruma (sosa no fa’an sasán) mak suspeita moeda sentavu 200, labele fó filafali osan ne’e ba sirkulasaun.
“Husu ba komunidade maski ho situasaun moeda falsa ne’ebé mosu, maibé nafatin utiliza ita-nia osan sentavu husi 1c, 5c, 10c, 25c, 50с, 100с nо 200c, no nafatin tau fiar ba autoridade kompetente sira nomós koopera hodi identifika no buka tuir kriminozu sira ne’ebé responsabiliza ba aktu prodús no sirkula osan 200c iha ita-nia rai”, nia apela.
Notisía relevante: BCTL identifika moeda falsa sentavu 200 sirkula iha merkadu nasionál
Jornalista: Arminda Fonseca
Editora: Maria Auxiliadora
