DILI, 23 Abríl 2026 (TATOLI)—Delegasaun Parlamentu Nasionál na’in-ualu husi Austrália hala’o vizita ba Sentru Saúde Internamentu Vera-Krúz hodi haree fatin resteriu moras kankru ba inan-feton sira iha Timor-Leste.
Xefe Sentru Saúde Internamentu Vera-Krúz, Marilia da Conceição, hato’o agradesimentu ba delegasaun husi Membru Parlamentu Nasionál na’in-ualu husi Austrália ne’ebé mak ohin mai Sentru Saúde Internamentu Vera-Krúz, ho objetivu atu haree liu kona-ba fatin tratamentu no rastreiu ba moras kankru serviks iha Sentru Saúde Internamentu Vera-Krúz.
“Objetivu sira ohin mai haree fatin liu-liu rastreiu kankru serviks nian lala’ok ne’e halo nusa, oinsá atu liuhusi rejistu to’o tratamentu no oinsá apoiu diagnóstiku ne’ebé husi parte laboratóriu fó. Ne’ebé hato’o agaradesimentu ba sira tanba sira kontente vizita fatin ne’e, tanba ida-ne’e apoiu fundu husi Governu Austrália. Ida-ne’e mak sira mai haree fatin rastreiu kankru serviks ne’e rasik,” Marilia da Conceição hateten ba jornalista sira iha fatin rastereiu moras kankru, Vera-Krúz, ohin.
Nia dehan, durante nasaun Austrália apoiu rekursu no ekipamentu sira-ne’ebé mak iha inklui mós fó treinamentu ba profisionál saúde sira no mós apoiu lojístiku ne’ebé mak iha.
“Apoiu lojístiku ne’e ita ko’alia klaru katak banhira ita halo vizita ba iha komunidade iha área rurál sira-ne’ebé mak ita atu lori programa ne’ebé ba,” nia relata.
Nia informa, kona-ba apoiu fundu ladún hatene maibé ekipamentu sira-ne’ebé mak daudaun ne’e Sentru Saúde Internamentu Vera-Krúz halo rastreiu ba kankru serviks ne’e mai husi Governu Austrália.
“Ba iha apoiu fundus totál ha’u lahatene no ha’u labele mensiona iha ne’e, tanba ami hatene katak ekipamentu sira-ne’ebé mak agora daudaun ita-nia pesoál saúde sira-ne’ebé mak uza iha rastreiu kankru ne’e, husi Austrália hotu. Tanba ne’e, ba oin, sira kontinua apoiu husi DIFAT mai EPICC no sira sei apoiu durante tinan haat nia laran, ne’ebé signifika katak ita foin kumpre tinan ida no sei iha tinan balun ne’ebé sira apoiu 100% mai iha programa ida-ne’e,” nia dehan.
Nia haktuir, progama ida-ne’e programa nasionál husi Ministériu Saúde nia no agradese tebes tanba Sentru Saúde Internamentu Vera-Kruz bele atinje ona vasina ida-ne’ebé iha tinan kotuk halo.
“Sira mós kontente kona-ba ida-ne’e, nasaun ida-ne’ebé mak bele hetan rekor ida-ne’ebé mak boot-liu, liuhusi vasina ne’ebé mak agora daudaun ita-nia vasina HPV, tanba ba vasina rutina ne’ebé durante mak parte husi EPICC la’o no ita sei halo tan rastreiu kankru serviks no bainhira hetan positivu sira bele halo tratamentu,” nia esplika.
Tuir pilar tolu husi Ministériu Saúde liuhusi programa ne’ebé iha Timor-Leste tenke atinje 90% no 70%, 90% mak liu husi vasina no 70% ne’e mak liu rastreiu kankru serviks ne’ebé mak daudaun ne’e la’o ona.
“Depois 90% ne’e banhira tratamentu hetan teste ne’ebé mak sira hetan pozitivu, entaun sira hahú ho tratamentu ne’ebé mak agora daudaun halo hela iha Sentru Saúde Internamentu Vera-Kruz,” nia esplika.
Nia haktuir, hafoin lansamentu fatin resteriu ba moras kankru iha fulan-Marsu tinan 2025 to’o horisehik loron 22 fulan-Abríl tinan 2026, Sentru Saúde Internamentu Vera-Kruz halo rastreiu ba pasiente sira hamutuk 1.922.
“Husi númeru ne’e nia pozitivu ne’e 280 itál no ita halo ona tratamentu ba 192 no na’in-hitu (7) mak la esesivel atu halo tratamentu iha ne’e, tanba ami haruka ba HNGV hodi hetan intervensaun husi espesilista sira,” nia hateten.
Tanba ne’e, ohin mós delegasaun hato’o mós rekomendasaun balun atu kontínua habelar informasaun kona-ba kankru serviks ba iha komunidade iha área rural, atu nune’e inan sira ne’ebé mak idade husi 30-49 ne’e bele asesu ba ida-ne’e.
Iha fatin hanesan, Diretór Servisu Saúde Munisípiu Dili, Mateus Pinto, informa vizita ida ohin ne’e husu Membru Parlamentu Nasionál husi Austrália mai vizita hodi haree besik liu servisu ne’ebé mak durante ne’e halo iha Sentru Saúde Internamentu Vera-Kruz liuliu ba kankru serviks nian.
“Sira mai atu hodi haree besik kona ba kankru serviks nian ne’e, tanba sira mós ajuda maka’as liuhusi fundu. Entaun, ida-ne’e ha’u hanoin oinsá servisu ne’e la’o oinsá no ita halo ona tratamentu ba ema na’in hirak, ida-ne’e mak sira-nia objetivu husi vizita ida-ne’e,” nia hateten.
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór : Cancio Ximenes
