DILI, 23 Abríl 2026 (TATOLI) – Primeiru-Ministru, Xanana Gusmão, rekoñese katak iha frakeza iha sistema detesaun antesipada ba sirkulasaun osan falsu iha Timor-Leste, tanba ne’e Governu presiza reforsa kapasidade rekursu umanu, liuliu iha instituisaun investigasaun no kontrolu.
Primeiru-Ministru hato’o deklarasaun ne’e iha entrevista ida kona-ba atensaun Governu nian ba atividade krime organizadu, inklui prátika scam no tentativa hatama moeda falsa iha país.
“Ita la forte hanesan nasaun sira Austrália ka Estadu Unidu, maibé ita aprende ona husi situasaun ida-ne’e. Bainhira ita hatene atividade hanesan ne’e, ita foti kedas pasu hodi taka atividade hothotu ne’ebé relasiona ho scam ne’e”, primeiru-ministru hateten.
Nia esplika katak Governu foti ona medida sira hodi rezolve problema hanesan brankeamentu kapitál no sirkulasaun moeda falsa, inklui halo apreensaun ba osan montante boot ne’ebé depoiz entrega fali ba Singapura.
Xanana mós admite katak situasaun ne’e tanba iha frakeza iha kontrolu portuáriu. Nia hateten instituisaun sira hanesan Alfándega seidauk hala’o ho di’ak sira-nia knaar atu prevene entrada osan falsu ho kuantidade boot iha nasaun.
“Problema iha kazu ikus liu iha ligasaun boot ho inkapasidade Alfándega nian hodi deteta ho efetivu. Felizmente, bainhira osan ne’e uza hodi sosa sasán sira, kazu ne’e identifika no kaer ona autór sira”, nia esplika.
Tuir nia, situasaun ne’e sai hanesan lisaun importante ba Governu hodi hadi’a kapasidade rekursu umanu instituisaun relevante sira, tantu iha área investigasaun komu kontrolu iha pontu entrada sira nasaun nian.
Deklarasaun sira ne’e mós relasiona ho deskoberta kazu Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL), liuhusi Diresaun Nasionál Investigasaun Kriminál (DNSIK), ne’ebé konsege apreende osan falsu liu millaun $4 iha armazein ida iha Bidau, Dili, iha loron 15 fulan-Abríl 2026.
Kona-ba esforsu sira iha futuru, primeiru-ministru subliña katak Governu kontinua hametin kooperasaun internasionál, inklui ho Austrália no Indonézia, liuhusi ajénsia intelijénsia nasionál no polísia investigasaun.
Nia hatutan katak instituisaun sira hanesan Servisu Nasionál Intelijénsia (SNI) no ajénsia investigasaun sira seluk daudaun ne’e sei ativu hodi trata kazu ne’e no reforsa koordenasaun ho parseiru internasionál sira.
Governu konsidera katak haforsa kapasidade rekursu umanu nu’udar xave prinsipál atu hasa’e efikásia detesaun sedu no prevensaun ba krime finanseiru no atividade kriminál tranznasionál iha Timor-Leste.
Notísia relevante: Tribunál aplika Prizaun Preventiva ba arguidu na’in tolu envolve kazu osan falsu
Jornalista: Arminda Fonseca
Editora: Maria Auxiliadora





