DILI, 29 Maiu 2026 (TATOLI)—Komisaun Nasionál Eleisaun (CNE-sigla portugeza) no Sekretariadu Tékniku Administrasaun Eleitorál (STAE) kontinua haforsa koordenasaun ho partidu polítiku sira hodi asegura preparasaun di’ak ba eleisaun prezidensiál no eleisaun podér lokál iha 2027.
Prezidente CNE, José Agostinho da Costa Belo Pereira, hateten partidu polítiku 18 de’it mak legalmente rejistadu iha Tribunál Rekursu (TR), ne’ebé iha direitu atu hala’o atividade polítika tuir lei vijente.
“Partidu ne’ebé daruak ka datoluk la partisipa iha eleisaun bele lakon ninia direitu nu’udár partidu polítiku. Lejitimidade legál bazeia ba dadus ofisiál iha Tribunál Rekursu,” José Belo dehan ba jornalista sira iha salaun STAE, Kaikoli, Sesta ne’e.
Partidu sira ne’ebé rejistadu atualmente mak Partidu Asosiasaun Monárkia Timorense (AMPT), Partidu Demokrata Kristaun (PDC), Partidu Movimentu Libertasaun Povu Maubere (PMLPM), Congresso Nacional da Reconstrução de Timor (CNRT), Unidade Nasionál Demokrátika Rezisténsia Timorense (UNDERTIM), Partidu Unidade Dezenvolvimentu Demokrátiku (PUDD), Partido os Verdes Timorense (PVT), Partidu Demokrátiku (PD), Partidu Libertasaun Populár (PLP), Partido Democrático Nacional (PDN), Partido da Libertação do Povo Aileba (PLPA), Kmanek Haburas Unidade Timor Oan (KHUNTO), União Democrática Timorense (UDT), Partido Republicano (PR), Frente Revolucionária de Timor-Leste Independente (FRETILIN), Centro Social Democrata Timorense (CASDT), Partido Socialista de Timor (PST), Partido Democrata Socialista (PDS). Partidu Demokrátiku Sosiál (PDS) mak partidu foun ikus ne’ebé hetan rejistu ofisiál hosi TR.
CNE mós informa katak sei halo koordenasaun ho autoridade polísia sira atu prevene atividade kampaña ka konsolidasaun hosi grupu polítiku ne’ebé la rejistadu legalmente.
Aleinde ne’e, ba eleisaun podér lokál iha 2027, partidu polítiku hotu-hotu tenke iha sede iha nivel munisípiu no postu administrativu tuir kritériu legál vijente.
“Partidu polítiku la’ós organiza de’it bainhira eleisaun besik. Loron-loron tenke hala’o atividade no fó edukasaun polítika ba povu,” Prezidente CNE dehan.
Nune’e mós, Diretór Jerál STAE, Elviro Fernandes Moniz, esplika katak STAE prepara ona etapa importante sira ba prosesu eleitorál 2027, inklui atualizasaun baze dadus eleitorál ho sistema biométriku.
“Sistema votasaun sei uza nafatin métodu manuál tanba prosesu modernizasaun dijitál presiza tempu no ajustamentu regulamentu legál,” nia informa.
Responsavel eleitorál ne’e mós subliña STAE define ona alvu prinsipál sira hanesan rejista eleitór foun entre rihun 15 to’o rihun 20, atualiza dadus biométriku eleitór kuaze rihun 600 ka 66% hosi eleitór sira-ne’ebé seidauk atualiza, prepara sentru votasaun iha territóriu no asegura disponibilidade ekipamentu eleitorál hanesan kamina votu nian, karimbu no tinta.
STAE mós sei rekruta operadór hamutuk ema 210, ho ema na’in-tolu iha kada postu administrativu 69, atu hala’o atendimentu atualizasaun baze dadus eleitorál. Sensibilizasaun no implementasaun servisu reál sei hahú iha fulan-Juñu.
Iha parte seluk, reprezentante partidu polítiku sira reafirma sira-nia preparasaun atu kumpri lei eleitorál vijente.
Vise-Sekretáriu Jerál Partidu Demokrátiku (PD), Venâncio Sarmento, hateten katak PD prepara ona atu partisipa iha eleisaun 2027, maski seidauk iha kandidatu prezidensiál própriu.
“Karik iha kandidatu ne’ebé tuir ideolojia PD, ami sei suporta. Lei ne’ebé vigora tenke kumpri hosi ema hotu,” Venâncio tenik.
Aleinde ne’e, Vise-Prezidente Partidu Sosialista Timor (PST), Luís Maria Lopes, subliña katak partidu polítiku hotu-hotu tenke sujeita ba regra no orientasaun hosi CNE no STAE.
Nia mós husu ba Governu atu aplika kritériu kona-ba ezisténsia sede partidu ho igualdade ba partidu hotu-hotu, la’ós de’it ba sira-ne’ebé iha reprezentasaun iha Parlamentu Nasionál.
Jornalista: Osória Marques
Editór: Xisto Freitas da Piedade




