DILI, 19 setembru 2024 (TATOLI)–Prezidente Repúblika, José Ramos Horta, hateten Asia People Forum (APF) anual ne’ebé organiza husi ativista nasaun sudeste Aziatiku importante atu kontribui ba dame iha Timor-Leste.
Notísia Relevante: Partisipante 600 husi nasaun 11 sei tuir konferénsia APF iha Dili
Xefe Estadu ne’e hateten, konferénsia ne’e iha preokupasaun no atensaun boot, líder Asosiasaun Nasaun Sudeste Azitiku (ASEAN) sira hatene katak ASEAN tenke sai aprezentasaun ASEAN nian, atu sosiedade hatene saida mak ASEAN ba povu, tanba ne’e mak forum ida-ne’e importante tebe-tebes.
“Tenke rona forum sira hanesan ne’e, tan ne’e embaixadór ASEAN sira hotu-hotu mai no forum sempre partisipa ba iha simenira ASEAN ministerial. Ha’u sempre hateten, enkontru sai vizaun no lisaun boot ba ita no fó ba ASAEN, ne’ebé garante nafatin dame iha Timor-Leste, estabilidade, lebele iha konflitu armadu, guerra sivil ne’ebé akontese iha Mianmar ne’ebá. Ne’e pontu vizaun di’ak ba povu rasik atu povu moris hakmatek,” Prezidente Repúblika, José Ramos Horta, ba jornalista sira, iha Eskola Tékniku Vokasionál (TEKVOK) Becora, kinta ne’e.
Xefe Estadu ne’e hateten, iha pontu daruak ne’e forum bele ajuda mós oinsa atu haree ba ekonomia ne’ebé redús ki’ak iha Timor-Leste, tanba Timor-Leste labele haree ekonomia ne’ebé la fó empregu ne’ebé di’ak no lahatun ki’ak iha rai-laran.
Tuir nia, ASEAN lafoka de’it ba iha ekonomia maibé iha povu sai sentru ba pás, tanba ne’e mak forum ne’e iha Timor-Leste di’ak tebe-tebes ne’ebé halo parte adezaun Timor-Leste ba ASEAN ho prezensa Organizasaun Naun Governamental sira hotu ne’ebé partisipa iha prosesu adezaun ba ASEAN.
Iha fatin hanesan, Koordenador jerál sosiedade sivil, Elisabeth Araújo, hateten nasaun 10 hanesan Brunei, Cambodia, Indonézia, Laos, Malázia, Filipina, Singapura, Tailandia, Vietname inklui Timor-Leste eseptu Mianmar, partisipa iha konferensia Asia People Forum (APF) iha eskola Tékniku Vokasionál Becora ne’e.
Konferésia sosiedade sivil husi nasaun sudeste aziatiku ne’e atu ko’alia asuntu defeza direitu sosiedade ka populasaun kada nasaun nian hodi bele hato’o relatóriu ida ba kada Governu nasaun ida-idak nian.
“Objetivu husi semináriu ne’e atu bolu kolega sira husi nasaun 10 atu diskute kona-ba preukupasaun kada nasaun nian kona-ba tema jerál “povu ida lidera demokrasia no soberania iha sudeste aziatiku”. Alein de tema jerál ne’e, ami mós iha tematika ne’ebé ema servisu na’in neoliberalizmu no rasionalizmu alternativu, violénsia Estadu militarizmu, libertasaun nasionál no demokrasia, tékniku monopoliu autoritáriu dijital ho liberdade internet, krize ekolojiku no direitu ambiental, asuntu agrikultura no urbana, menoridade povu marjinalizadu no justisa jeneru no harii pás, seguransa umana no justisa tranzitóriu,” nia hateten.
Responsável ne’e esplika, iha temátiku sira-ne’e kolega panelista sira halo aprezentasaun no pergunta, depois ida-ne’e sei halo rezumu no rekomendaun sira hodi aprezenta ba kada Governu AZEAN ne’e rasik.
Konferénsia ne’e, nia hateten, hahú realiza iha tinan 2015 iha Malázia no deside katak atividade ne’e hanesan eventu anuál, no nasaun sira iha Asia kontinua enfrenta problema sosial sira-ne’ebé realasiona ho tema ne’ebé sei aprezenta iha konferénsia husi kada nasaun.
Jornalista : Jesuína Xavier
Editór : Cancio Ximenes
