DILI, 13 dezembru 2022 (TATOLI)—Ajénsia Teknolojia Informasaun no Komunikasaun Timor, Institutu Públiku (TIC Timor, I.P) liuhosi Dirasaun Identidade Únika (ID), tersa ne’e, atualiza progresu servisu implementasaun programa indetidade únika no aliña koordenasaun servisu ho membru Komisaun Tékniku Eventuál (KTE).
Notísia Relevante: Governu inisia ID únika mellora prosesu verifikasaun no autentikasaun iha TL
“Objetivu prinsipál ohin, hanesan enkontru ne’ebé TIC Timor, I.P halo envolve ho membru Komisaun Tékniku Eventuál (KTE) sira-ne’ebé involve iha prosesu programa ida-ne’e, ita bolu programa identifikadór úniku,” Diretór Ezekutivu TIC-Timor, I.P, Roberto Caetano de Sousa Vicente, hateten ba jornalista sira, iha Timor Plaza, Maubara Room, Comoro, tersa ne’e.
Komisaun Tékniku Eventuál (KTE) ne’e, kompostu hosi ministériu relavante sira hahú kedas forma iha tinan 2020 ho ninia papel importante atu plánu estrájetiku ida ba implementasaun programa identidade únika, no iha laran mós ho nia plánu aprovizionamentu no implementasaun tomak kona-ba implementasaun programa identidade únika, nune’e TIC submete plánu estrajetiku ne’e iha tinan 2021.
“KTE ninia papél importante hotu ona tanba ninia papel to’o de’it ba submisaun no bainhira submete ona dukumentu plánu estrájetiku ba iha Konsellu Ministru hodi hetan aprovasaun. Nune’e, bainhira Konsellu Ministru aprova ona planu estratéjiku refere, komu iha prosesu tranzitóriu nune’e atu hari’i ajénsia ne’ebé sei toma konta ba implementasaun programa identidade únika. Entaun, iha laran ami husu fila-fali ba Konsellu Ministru atu kontinua mandatu Komisaun Tékniku Eventuál (KTE), bainhira iha prosesu atu forma ajénsia ba ID Únika ninian,” nia dehan.
Entaun, Konsellu Ministru hasai fali rezolusaun ida iha laran husu atu kontinua lai mandatu Komisaun Tekniku Eventuál (KTE), nune’e ohin TIC Timor, I.P, bolu fali membru Komisaun Tékniku Eventuál (KTE) mai atu atualiza fali ba sira andamentu ka progresu tomak to’o data ne’e, ligadu ba implementasaun programa ID únika,” nia dehan.
Aleinde ne’e, Diretór Ezekutivu ne’e akresenta ba inisiativa estabelese ID únika ne’e, TIC Timor, I.P sensibiliza ona ba munisipiu no instituisaun sira.
“Ba munísipiu, ita halo ona sensibilizasaun iha Liquiça, Ainaro, Aileu no plánu atu ba tan Lospalos. Entaun, ida-ne’e mak ita halo ba ita-nia autoridade munisípiu sira tanba sira hanesan ajente liman no ain Governu nian. Tanba, ita-nia Governu hahú ona prosesu, liu-liu prosesu halo rejistrasaun, sira intende uluk ona, oinsá Governu mai ho programa ida-ne’e ho nia benefísiu sira no bainhira ita-nia sidadaun ka populasaun iha munisípiu kestiona no iha duvida kona-ba asuntu ID únika ninia implementasaun, sira rasik mós bele responde,” nia esplika.
TIC Timor, I.P mós hala’o sensibilizasaun ho nivel universitáriu sira iha universidade liu-liu iha univesidade paralelu hanesan Universidade da Paz (UNPAZ), Universidade Orientál (UNITAL) no planu atu halo mós sensibilizasaun iha Universiade Nacional Timor Lorosa’e (UNTL) no sira seluk tan.
Nune’e mós sei halo sensibilizasaun ba membru Sosiedade Sívil bainhira Sosiedade Sívil sira sai komponente ne’ebé importante tanba tanba TIC Timor, I.P envolve mós ONG sira tulun ajénsia hodi habelar senibilizasaun programa ba ONG sira seluk.
Iha tinan oin, TIC Timor, I.P sei kontinua hala’o sensibilizasaun ba munísipiu seluk tanba programa ne’e tenke implementa iha munisípiu sira no hosi dokumentu estrátejiku mak planu halo sensibilizasaun.
Iha prosesu sensibilizasaun la’o ba sidadaun no pesoa sira iha munisipiu, resposta ne’ebé TIC Timor, I.P simu dala barak pozitivu no barak mak husu programa ne’e implementa lalais tanba sira hare’e benefísiu barak liu duké desvantajen.
“Sira haree ida ne’e bele fó apoiu ba sira atu asesu servisu governu nian no atu hetan servisu governu nian lalais liu duke prosesu ida agora,” nia informa.
Tuir planu, programa inísia ID úniku ne’e sei halo abertura entre iha fulan-janeiru ka fevereiru tinan 2023.
“Lolos, prosesu aprosionamentu ne’e ita hahú kedas iha tinan ida. Tanba, programa ne’e hanesan programa ne’ebé foun la’ós iha Timor de’it maibé rejiaun tomak. Iha ASEAN, programa ne’e foun no nasaun balun mak foin hanoin atu implementa hanesan Singapura no Austrália atu foin hasai hanoin ida katak sira atu implementa programa ID únika,” nia hateten.
Programa ID Únika ne’e foun entaun tenke kuidadu tanba atu garante bainhira Governu investe no iha impaktu ba ema barak, TIC Timor, I.P tenke jere ho koidadu ba nia risku ne’e kiik liu, nune’e hahú ho prosesu aprovizionamentu ne’e iha tinan ne’e no iha tinan oin ne’e lansa.
Asesór nasionál ba reforma no inovasaun Administrativa Prezidensia Konsellu Ministru, Fausto Maia Gama, hateten atividade ne’e la’ós foin mosu maibé dada desde iha 2018.
Governu trasa ninia programa tinan lima nian ne’ebé sita mós kona-ba governasaun eletróniku, katak Governu kompromete atu dezenvolve sistema ida hanaran sistema governasaun eletróniku ba Timor-Leste, hodi mellora no hadi’a lalais prosesu prestasaun servisu ba sidadaun no empreza.
“Hosi programa tinan lima, Governu dahuluk nian mak hamosu programa prioritáriu ida hanaran programa reforma administrativu. Ida-ne’e programa ne’ebé Governu tomak nian ne’ebé aprova ho rezolusaun Governu iha 2020. Iha programa reforma nia lagan mak mosu Governu eletróniku, entaun ida-ne’e nu’udar rezultadu esperadu ida hosi programa tomak reforma administrasaun públika Timor-Leste nian,” nia hateten.
Programa eletróniku Timor-Leste ne’e oinsa, Governu haree katak bainhira atu implementa loloos governasaun ida-ne’ebé uza dijitalizasaun no Governu ida-ne’ebé eletróniku presiza iha meiu inisiál ne’ebé konsideradu hanesan portaun entrada ba governasaun eletrónika mak identidade únika.
Identifikasaun Identidade Únika ne’e atu hateten sidadaun ida-ida sei iha númeru úniku ida dezde nia moris to’o nia mate, nia iha númeru ida-ne’e de’ít no númeru ida-ne’e sei la ba ema seluk.
“Ema ida ho númeru ida hosi nia moris to’o nia mate. Hosi ida-ne’e maka ita bele halo tiha rejistu sira ne’e hotu, hanesan rejistu dijitál atu hatama populasaun hotu-hotu, nune’e ita bele hatene ema na’in hira mak tama mai Timor-Leste,” nia dehan.
Notísia Relevante: TIC Timor, I.P sei sosializa identidade únika ba entidade sira iha Ainaro no Aileu
Jornalista : Nelia Fernandes
Editór : Cancio Ximenes




