DILI, 16 junu 2023 (TATOLI)—Parlamentu Nasionál (PN) kansela halo lelaun ba karreta Prado hamutuk 30 ne’ebé mai hosi lejislatura datoluk.
Notísia Relevante: Deputadu Somotxo entrega ona Pajero ba PN antes mandatu ramata
“Imi (jornalista) hakarak desizaun hela de’it ne’e tanba saida, se laiha ona entaun laiha ona, problema saida, iha parte ida imi públiku hakarak labele sosa karreta, labele halo alienasaun. Agora, se buat ida laiha ona mós la hala’o ona mós imi kestiona nafatin, públiku nian hakarak saida,” Prezidente Parlamentu Nasionál, Aniceto Longinhos Guterres Lopes, hateten hodi responde ba jornalista sira iha uma fukun Parlamentu Nasionál, sesta ne’e.
Tanba desizaun atu halo lelaun ne’e presiza mós aprova rezolusaun ida hosi plenária PN, no antes ne’e ajenda ona atu halo diskusaun no aprovasaun ba rezolusaun ne’e maibé iha kestaun balun, nune’e meza envia hikas ba konsellu administrasaun PN atu haree.
Maibé, nia dehan, to’o agora laiha ajendamentu fila-fali no reuniaun plenária ikus ba lejislatura dalimak iha loron 19 juñu ne’e, nune’e signifika laiha desizaun ba lelaun karreta prado ne’ebé PN deside kansela, mezmu antes ne’e iha ona prosesu sira la’o ona.
“Se laiha, laiha ona lelaub. Entaun, imi hein tan desizaun saida tan,” Aniceto hateten
Prezidente PN ne’e lakohi hatán kona-ba públiku no sosiedade sívil ninia preopokupasaun kontra no la aseita kona-ba PN halo lelaun ba karreta Prado besik mandatu ramata, nune’e ikus mai PN deside kansela lelaun.
“Ne’e, ita-boot sira (jornalista) mak buka resposta rasik, tanba ne’e ha’u ba imi-nia hakarak saida. Se prosesu la’o mós imi kestiona labele. Agora laiha mós kestaun, tanba saida. Hakarak loloos ne’e saida, buka ha’u-nia sala,” nia hateten.
Antes ne’e, Prezidente PN, Aniceto Longuinhos Guterres Lopes, hateten lelaun ba kareta Prado hamutuk 30 ne’ebé mai hosi lejislatura datoluk ne’e desizaun iha plenária PN.
“Imi hakarak halo nusa, kansela mak di’ak ka, entaun ha’u halo tuir de’it imi. Ha’u baibain dehan beibeik ona Prezidente Parlamentu ne’e votu ida de’it kuandu hola desizaun ne’e, ha’u labele dehan kansela ka la kansela. Ohin, ha’u dehan tuir, ita-boot sira (jornalista) ne’e tanba ha’u-nia opiniaun la’ós desizaun Parlamentu nian,” Prezidente Parlamentu Nasionál, Aniceto Longuinhos Guterres Lopes, hateten ba jornalista sira hafoin ramata enkontru ho Prezidente Repúblika, José Ramos Horta, iha Palásiu Prezidensiál, Bairru Pite, tersa ne’e.
Parlamentu ne’e órgaun kolejiál no Prezidente PN ne’e modera ka lidera de’it. até mezmu Konsellu Administrasaun para atu hola desizaun kona-ba kestaun administrativa, Prezidente Parlamentu laiha votu.
Maibé, nia dehan, Prezidente PN iha dever tomak atu halo ajenda no promove diskusaun tuir Deputadu sira ninia pedidu ka aspirasaun.
“Ne’ebé, to’o agora, ha’u halo ajendamentu sira-ne’e hotu hanoin ha’u mak hakarak ba ha’u-nia inteerese ka ha’u atu halo alinesaun karrreta. Ha’u prosesa de’it saida mak Deputadu sira hakarak depois Deputadu sira tomak mak sei hola desizaun. Desizaun Parlamentu ne’e, hanesan ita-boot sira hatene tuir votu,” nia hateten.
Antes ne’e, Prezidente Parlamentu Nasionál, Aniceto Longuinhos Guterres Lopes, mós hato’o ona katak lelaun ne’e hanesan forma jestaun patrimóniu, ba karreta hamutuk 30 ne’ebé mai hosi lejislatura datoluk nian.
“Se uza karreta tuan halo despeza Estadu boot-liu tan entaun ita halo ne’e mak jestaun. Se sosa karreta foun, di’akliu duke uza karreta tuan halo despeza boot ita rugi hela de’it. Buat simples iha rai hotu-hotu halo, ita Timor ne’e mak parese ita hakarak bisnis ho bengkel atu fó han bengkel sira-ne’e para sira explora Estadu. Entaun, ita tenke husik hela karreta tuan, dodok ona hadi’a ba mós ladi’ak, osan gasta ba mós hanesan de’it,” nia dehan.
Maibé lejislatura ne’e la ko’alia kona-ba atu sosa karreta foun no lejislatura foun mai mak sei deside atu sosa ka lae.
Nia dehan, hanesan Prezidente PN iha lejislatura ida-ne’e tenke halo jestaun ba patrimóniu Estadu ne’ebé lakohi husik todan ba fali lejislatura foun mai, liu-liu entermu despeza Estadu.
“Taba hanesan ita-boot sira akompaña durante ha’u-nia mandatu tenta halo reforma ida hamenus despeza Estadu iha Parlamentu, ne’e rezultadu iha tiha ona orsamentu Parlamentu tinan-tinan kuandu antes ne’e aas loos, iha ha’u-nia tempu ne’e komesa hatun. Forma sira balun atu hatun ne’e mak ida mak ba manutensaun karreta sira, osan ne’e aas tebes tanba karreta aat ka tuan mak barak, entaun atu hatun despeza ne’e forma ida mak ne’e,” nia hateten.
Prosesu ne’e hahú ona desde tinan kotuk Konsellu Administrasaun haree tiha ona problema ne’e no agora eleisaun parlamentár hotu ona tenke rezolve.
Nia hateten, lelaun ne’e lao tuir lei ka regra ne’e iha modalidade barak hanesan alineasaun ba públiku, ida fali lelaun mekanizmu limitadu bele iha PN de’it Deputadu ka funsionáriu sira mak konkore, ida seluk alineasaun ho presu negosiadu tenke autorizasaun hosi Governu nian.
“Sira hosi Patrimóniu Estadu komesa mai halo inspesaun haree karreta nia kondisaun atu deteta loloos karreta ne’e nia presu hira, klaru ho ninia idade mós nia tinan efetivu ne’e agora tama ona 12 ano,” nia dehan.
Entertantu, antes ne’e iha loron 29 fulan-maiu tinan ne’e, meza PN ajenda iha períodu orden do dia ba diskusaun no votasaun projetu rezolusaun númeru 131/V(5a)-aprova alienasaun viatura automoveis Parlamentu Nasionál, maibé ajenda ne’e la konsege diskute tanba kestaun balun nune’e adia ba tempu seluk.
Jornalista : Nelson de Sousa
Editór : Cancio Ximenes
