iklan

HEADLINE, KAPITÁL

DNMG alerta Timor-Leste hetan ameasadu bailoro naruk to’o tinan oin

DNMG alerta Timor-Leste hetan ameasadu bailoro naruk to’o tinan oin

Mapa Timor-Leste. Imajen/Espesiál

DILI, 21 juñu 2023 (TATOLI)—Ministériu Transporte Komunikasaun (MTK) liuhosi Diresaun Nasionál Meteorolojia no Jeofízika (DNMG, sigla portugés) alerta Timor-Leste ameasadu hetan bailoro naruk iha tinan ne’e no iha posibilidade to’o tinan oin.

Kondisaun ne’e relasiona ho estadu El Niño Osilasaun Sul (ENOS) ne’ebé daudaun ne’e ativa ona iha faze pozitiva (El Niño) iha oseanu ka tasi pasífiku ekuatoriál no nia influénsia maka sei mai illa Timor, ne’ebé sei fó impaktu ba klima globál inklui Timor-leste.

“Bazeia ba análiza klimátiku ne’ebé iha, nota katak Timor-Leste hetan ameasadu bailoro naruk iha tinan ne’e no iha posibilidade to’o tinan oin tendénsia ba períodu estabelesimentu El Niño mantein to’o tinan oin,” refere nota komunikadu hosi DNMG ne’ebé Agência Tatoli asesu, kuarta ne’e.

Notísia relevante : DNMG : territóriu Timor laran sei akontese udan hosi fraku to’o forte

El Niño Southern Oscillation (ENSO) hanesan fenómenu akompladu ka konjuntu entre oseanu atmósfera ne’ebé akontese iha oseanu ka tasi pasífiku ekuatoriál ne’ebé ninia influénsia maka mai iha illa Timor.

ENSO refere iha faze tolu mak hanesan faze pozitivu (El Niño), faze negativa (La Niña) no faze neutru deskrisaun resente ba estadu ENSO nian ba fulan-jullu to’o novembru mak hanesan ENSO daudaun ne’e iha hela faze El Niño ho nia índise normál (1.0°C).

Aleinde ne’e, iha tendénsia intensifika nia índie iha fulan hirak tuir mai (jullu-novembru índise El Niño sei varia entre 1.5-2.2°C) no iha probabilidade 55% atu mantein to’o tinan oin 2024, ne’ebé hatudu nia influénsia mai illa Timor boot tebes.

Signifika komunidade hotu tenke prepara-an hodi foti asaun ruma ba tempu bailoro no iha tendénsia ba bailoro naruk ne’ebé mak sei mai ENSO iha faze El Niño nia impaktu mai Timor maka hanesan, estabelesimentu estasaun ka períodu bailoro iha Illa Timor.

“Nune’e, sei diminui udan-been kompara ho media klimatolojia iha tempu udan oin mai. Ho diminuisaun udan-been maka sei fó impaktu ba atividade moris diária ema-nian, disponibilidade bee-moos, sei provoka rai-maran no aumenta risku inséndiu iha territóriu Timor- Leste sei prolonga tempu bailoro,” esplika nota komunikadu.

Ho situasaun sira ne’ebé sei mosu, DNMG husu ba entidade relevante sira no komunidade iha teritórriu Timor laran atu foti asaun ruma ba bailoro ne’ebé mak sei mai no akompaña atualizasaun informasaun hosi DNMG relasiona ho padraun ENSO ne’ebé maka oras ne’e daudaun iha estadu El Niño ona, atu nune’e evita informasaun falsu ka hoax ne’ebé ho intensaun atu hatauk komunidade.

Jornalista     : Arminda Fonseca

Editora          : Julia Chatarina

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!