DiLI, 23 setembru 2023 (TATOLI)–Iha mehi atu hakuak Foho Matebean no Ramelau maibé lolo liman be la to’o. Situasaun ida-ne’e mak akontese ba povu Timor-Leste daudaun ne’e, tanba povu atu sosa foos maibé folin foos sa’e halo povu kbiit laek sira dada iis no halerik be halerik.
Notísia Relevante: Adérito Hugo klarifika Governu sei subsidia estoke foos tuan estabiliza presu
“Ha’u husu IX Governu atu presiza tau atensaun ba nia povu, tanba povu agora sosa foos la kotu tanba karun tebes. Ha’u husu Governu labele dukur demais maibé presiza esforsu no kontrola presu sasán sira-ne’e liuliu folin foos sa’e ne’e. Ami sosa foos la kotu, husu Governu labele toba dukur demais,” Abitante ida iha Kapitál Dili, Maria Adelaide Pereira, hateten ba Tatoli, iha Caicoli, sesta ne’e.
Hanesan povu kbiit laek, nia dehan, sente araska atu sosa foos tanba osan laek maibé iha nesesidade tenke han etu loro-loron.
“Foos mak folin sa’e ne’e, ami sente araska. Tanba, ami povu ne’e loro-loron han mak etu ne’e la’os hahan malae nian ne’ebé loron troka aihan no bele poupa. Ita Timor ne’e loro-loron mak han etu,” nia dehan.
Nia dada iis no hateke ba lalehan ne’e sai dook demais, tanba folin foos ne’ebé uluk foos saka ida 25 kg ne’e ho folin $12-$13,50, maibé folin foos sa’e to’o atinje kada saka ida $20 ba leten.
“Kuitadu, ami povu labele sosa. Karik, presu ne’e la normaliza to’o fulan rua-tolu mai, povu bele mate hamlaha. Ami povu la husu buat barak ida ba ukun na’in sira. Maibé, ami só husu de’it normaliza hikas folin foos iha ita-nia rain. Hanesan informasaun ne’ebé ami asesu katak taxa tun ona hanesan tinan uluk maibé tanbasá mak presu ne’e mós labele tun, presiza haree no kontrola,” nia hateten.
Abitante seluk, Augusta do Carmo Neves, hateten agora ne’e foos folin karun tebes no nia faan sasán hotu la folin ona entaun oinsá mak bele sosa foos ne’ebé saka 25 kg ho folin sa’e to’o $20 ne’e, afinál uluk ne’e folin $13 de’it.
“Foos karun ona depois osan laiha tan ne’e atu halo saida. Ami só tuur de’it haree no hein osan idozu nian mai mak foin sosa foos. Maibé, ida-ne’e de’it labele sufisiente no sustenta ba ami-nia moris loro-loron nian,” nia dehan.
Ho esperansa, nia husu IX Governu Konstitusionál ne’ebé lideradu Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão ne’e tenke buka dalan hodi solusiona ba folin foos sa’e ne’e, nune’e povu bele moris di’ak no labele hetan hamlaha.
“Se lae, povu mate hamlaha no ema boot sira-ne’e di’ak tanba osan barak, Maibé, povu osan laiha no faan sasán de’it la folin ona ne’e, atu sosa foos saka ida-ne’e araska lahalimar,” nia hateten.
Abitante seluk iha Kapitál Dili, Imaculada Goveira Leite, sente triste no preokupa ho folin foos sa’e ne’e hodi husu Governu atu normaliza hikas presu ne’e, tanba se lae povu terus hamlaha iha nia rain rasik.
Notísia Relevante: Governu sei subsidia povu tanba folin foos iha merkadu
“Ha’u preokupa tebes ho folin foos ne’ebé kontinua sa’e makaas iha ita-nia rain ne’e tanbasá mak Governu ho Estadu labele rezolve, ami povu kiik terus no triste tebes ho folin ida-ne’e. Tanba ne’e, ha’u husu Governu ida-ne’e hodi kontrola folin foos sa’e, labele ko’alia de’it tenke halo asaun nune’e normaliza fali presu,” Imaculada Goveira Leite hateten.
Nia dehan, iha loron hirak liubá tein no han sukat tebes no la hanesan ho antes ne’e, tanba ida-ne’e labele sufisiente no bainhira beibeik mak povu sei terus no mate hamlaha ba foos.
“Tanba agora ne’e ami sosa foos saka 25 kg ho presu $19,25. Ida-ne’e ba ha’u triste boot no preokupa tebes. Uluk ne’e foos saka 25 kg ne’e folin $13, sei bele atende no sustenta ba oan sira uma-laran. Ami família iha uma laran ne’e liu ema na’in-10, entaun susar tebes. Nune’e, ha’u husu tenke halo balansu ba presu foos, labele husik povu ne’e terus ba hahan iha nia rain rasik. Ha’u-nia atividade negósiu mini oan ne’e mak tunu sate loron-loron, no ida-ne’e labele sufisiente no dala ruma ema la sosa hotu tanba maióra ema halo negósiu ida-ne’e,” nia dehan.
Nia rekomenda ba governu atu kria polítika ida-ne’ebé di’ak atu bele hadi’a fila-fali ekonómia liuliu hanesan nesesidade bázika ne’e tenke fila-fali ba presu balansu no tenke normaliza kedas.
“Atu ami bele laran kmaan, nune’e ami mós bele iha vontade no esforsu halo negósiu ho di’ak tanba iha ona balansu entre rendimentu ho folin foos,” Imaculada hateten.
Notísia Relevante: Governu alerta ba negosiante labele halo espekulasaun presu foos
Jornalista : Osória Marques
Editór : Cancio Ximenes
