DILI, 09 novembru 2023 (TATOLI)—Sekretáriu Estadu Formasaun no Empregu (SEFOPE), Rogério de Araújo Mendonça, konsidera, daudaun ne’e Governu Timor-Leste presiza tan koloka adidu hodi kontrola traballadór sira ne’ebé serbisu iha Koreia Súl no Austrália.
“Tenke koloka adidu rua ka tolu tan iha Koreia tanba daudaun iha de’it adidu no asistente, ne’e labele halo kontrolu másimu ba traballadór sira ne’e tanba Koreia la’ós nasaun kiik. Solusaun ida maka SEFOPE serbisu hamutuk ho Ministériu Justisa no Embaixada sira hodi haree ba pasaporte traballadór sira ne’ebé mak besik atu inválidu, tanba motivu ida halo traballadór sai hosi sistema maka pasaporte mate,” Sekretáriu Estadu hateten liuhosi programa entrevista eskluziva live streaming Agência Tatoli, iha estúdiu Farol, kuarta (08/11) ne’e.
Totál traballadór ne’ebé mak bá serbisu iha Austrália hamutuk 12.512, ne’ebé hosi númeru ne’e, sai hosi sistema 817 (la to’o 10%), enkuantu traballadór serbisu iha Koreia Súl 5.852, sai hosi sistema 1.046.
“Razaun traballadór sai hosi sistema tanba sira lakohi selu taxa, lakohi selu seguransa sosiál no objetivu seluk mak hetan influénsia hosi kolega katak serbisu fatin ne’ebé nia kolega serbisu bá hetan saláriu boot liu,” governante ne’e esplika.
Aleinde ne’e, momentu akontese pandemia COVID-19, iha traballadór barak mak sai hosi sistema tanba sira balun asina kontratu fulan-neen de’it.
“Ne’ebé bainhira kontratu ramata, sira labele fila tanba aviaun la semo. Entaun, sira deside sai hosi sistema, ezemplu maka sira balun bá serbisu kuu ai-fuan, kuandu ai-fuan la tempu ona, sira konserteza buka serbisu seluk hodi sustenta moris no haruka mai família,” nia haktuir.
Notísia relevante : SEFOPE sei kria mekanizmu disiplinár ba traballadór sai hosi sistema
Sekretáriu Estadu dehan, bainhira traballadór sai hosi sistema la fó impaktu ba SEFOPE, maibé afeta ba Estadu tanba hanesan manda traballadór serbisu iha estranjeiru hanesan interese komún.
“Ezemplu kiik ida maka Koreia hapara akordu hosi Tailándia tanba traballadór hosi nasaun refere sai hosi sistema liu ona 30%. Ne’ebé ho esperiénsia sira ne’e maka ita Timor tenke haree didi’ak, katak traballadór sai hosi sistema ninia númeru ne’e labele sa’e bebeik, kuandu sa’e konserteza Estadu Koreia taka dalan ba joven sira tuir mai,” nia klarifika.
Probleme seluk maka traballadór ida serbisu iha fatin seluk ilegalmente, bainhira hasoru dezastre ruma labele fó kulpa ba Estadu rua (Timor no Koreia), enkuantu traballadór sira-ne’ebé serbisu iha sistema nia laran bainhira hetan dezastre ka moras ruma, Estadu rua serbisu hamutuk atubele halo indemnizasaun ba traballadór ka nia família rasik.
Iha sorin seluk, kuantidade SEFOPE haruka traballadór ba Koreia Súl no Austrália ne’e depende ba nesesidade empreza no kuota.
“Ezemplu kouta hosi Koreia, hakarak husu mai iha parte peska hira no konstrusaun hira, maibé kona-ba agrikultura sira ne’e sira la husu, sira husu mai Timor iha área rua de’it hanesan peska no fábrika, ne’ebé ha’u bele dehan kada tinan sira husu traballadór 1.800, ne’ebé kada tinan ita haruka 1.200,” nia informa.
Enkuantu, Austrália la fó limitasaun traballadór, maibé depende ba pedidu empreza no disponibilizasaun kandidatu traballadór iha sistema SEFOPE ne’ebé preparadu serbisu.
“Kuandu ita prepara ona rekursu no sira dehan mai presiza traballadór, entaun SEFOPE halo rekrutamentu, Austrália la’ós husu traballadór kada tinan ho númeru ne’ebé mak fixu, ezemplu iha tinan 2022 iha kouta ne’ebé mak kiik maibé iha 2023 ita tama tiha ona ba, maski tinan ne’e seidauk ramata maibé timor-oan sira ne’ebé daudaun serbisu iha ne’ebá 3.512,” governante relata.
Kritéria atu bá serbisu iha Koreia Súl no Austrália, dahuluk tenke timor-oan, idade 23 ba leten, tenke iha kartaun evidénsia, kartaun identidade no nível edukasaun minimál sekundária no sertifikadu ruma.
Jornalista : Antónia Gusmão
Editora : Julia Chatarina





