OÉ-CUSSE, 13 fevereiru 2024 (TATOLI) – Koordenadór Zona Espesiál Ekonomia Sosiál Merkadu Timor-Leste (ZEESM-TL) iha Rejiaun Administrativa Espesiál Oé-Cusse Ambeno (RAEOA), João Mendes Gonçalves, hakarak aeroportu Rota do Sândalo Oé-Cusse hetan sertifikasaun hosi Organizasaun Internasionál Aviasaun Sivíl (ICAO, sigla inglés) nune’e bele sai padraun internasionál iha futuru.
“Buat barak ita sei halo iha aeroportu ne’e, ha’u hasoru ona parsériu dezenvolvimentu hosi Austrália, sira hatama pedidu ida tau mai halo estudu viabilidade ida kona-bá seguransa aeroportu nian, tanba ita hakarak halo aeroportu nível internasionál,” João Mendes Gonçalves, ko’alia iha aeroportu Oé-Cusse, segunda ne’e.
Nia informa, estudu viabilidade ne’e importante tebes, iha kompañia amerikana mós hakarak halo estudu kona-bá operasionalidade aeroportu nian, maibé buat sira-ne’e metin iha Autoridade anteriór nunka la’o ba oin.
“Ne’ebé ha’u informa ona Prezidente Autoridade atuál iha ona koñesimentu kona-bá kestaun sira-ne’e hotu, ne’e duni ami hakarak tenke la’o ba oin, aeroportu ne’e tenke sai aeroportu internasionál,” nia katak.
Notísia relevante: Autoridade RAEOA sei estabelese Autoridade Portuáriu atu jere rasik aeroportu Rota do Sândalo
João Gonçalves rekoñese infraestrutura sira iha aeroportu Oé-Cusse kualidade di’ak, nune’e tenke sai padraun internasionál, maibé atu to’o iha-ne’ebá, sei persiza buat barak, tenke harii autoridade portuáriu ida nune’e personalidade jurídika atu foti desizaun.
“Atu hetan sertifikasaun ita tenke haree ba kestaun seguransa, uluk iha ona aprosimasaun hosi embaixada Austrália atu ajuda maibé tanba sira halo ona iha Dili atu ajuda ita iha-ne’e, maibé infelismente buat ne’e laliu hosi Prezidente Autoridade, tán ne’e maka to’o agora seidauk halo, maibé servisu sira-ne’e tenke hahú halo atu prepara didi’ak aeroportu ne’e hanesan nível internasionál,” nia promete.
Nu’udar Koordenadór ZEESM sei halo relatóriu Estadu Rejiaun nian kona-bá saida maka halo ona no saida maka presiza halo ba futuru, atu aprezenta ba iha Konsellu Ministru.
“Servisu ne’e ha’u-nian, ha’u simu mandatu hosi Konsellu Ministru, ha’u iha prazu tinan ida, atu halo servisu ida-ne’e, maibé ha’u sei esforsa-aan, tán ne’e maka ami sei husu apoia másimu hosi Autoridade tanba ami depende ba orsamentu, lojístika no administrasaun ba RAEOA,” nia katak.
Notísia relevante:ZEESM no SERVE diskute atu estabelese balkaun úniku iha Oé-Cusse
Presiza halo manutensaun
Komisaun instaladora Aeroportu Rota do Sândalo iha Rejiaun Administrativa Espesiál Oé-Cusse Ambeno (RAEOA), João Lima Tavares, informa, fasilidade barak iha aeroportu Rota do Sândalo avária no presiza halo manutensaun.
Notísia relevante: Autoridade RAEOA sei estabelese Autoridade Portuáriu atu jere rasik aeroportu Rota do Sândalo
João Lima Tavares, relata problema hirak-ne’e iha ámbiru enkontru ofisiál ho Prezidente Autoridade RAEOA, Rogério Tiago Lobato iha aeroportu Rota do Sândalo Oé-Cusse, segunda ne’e.

Nia informa, durante ne’e fasilidade ne’ebé avária hanesan, lift rua, bainhira pasajeiru viajen ba Dili uza ho manuál de’it inklui batéria ba karreta bombeiru la funsiona no seluk tán.
“Problema maka ne’e, iha-ne’e seidauk iha autoridade aeroportuáriu, seidauk iha autonómia finanseiru administrativu atubele la’o mesak atu la’o ba oin, hotu-hotu depende hosi autoridade, kuandu aprovizionamentu lala’o entaun ita labele halo buat barak,” João Lima Tavares hateten.
Nia espera ho Autoridade foun bele konsidera asuntu sira-ne’e sériu liuliu atu halo manutensaun.
Notísia relevante: Aviaun ZEESM kontribui reseita $539,437.00 ba kofre Estadu
Nia haktuir, iha 2022 autoridade RAEOA deside orsamentu ba infraestrutura sira inklui portu no aeroportu, muda hotu ba Fundu Espesiál Dezenvolvimentu (FED), maibé iha FED regra balu diferente ho fundu RAEOA nian atubele halo pagamentu.
Nune’e mós iha orsamentu retifikativu 2023, autoridade hamenus barak inklui orsamentu ba nesesidade aeroportu nian atu hadi’a buat rua.
Primeiru, atu instala ekipamentu liga ho eletrisidade, segundu atu sosa ekipamentu rua atu tula sasán pasajeiru nian no batéria ba karreta bombeiru sira.
“Entaun problema maka la hadi’a parte aprovizionamentu, tanba ita la konsege halo kontrasaun ba kompañia rai-li’ur, atu hadi’a ita-nia sasán, karta barak ami hato’o ba Konsellu Administrasaun FED, husu aprovizionamentu ba kontratu 23, ba manutensaun aeroportu ne’e hotu, maibé to’o fulan-outubru maka komesa halo no husu kuotasaun,” nia informa.
Hafoin rona problema ne’e, Prezidente Autoridade, Rogério Tiago Lobato, promete, sei kria aprovizionamentu no kontrola direita hosi Prezidente Autoridade RAEOA.
“Ha’u atu kria aprovizionamentu ida, atu depende direitamente mai ha’u, tanba iha abuzu barak tebes, sira halo buat arbiru de’it, ita iha problema, ha’u foin maka tama de’it ha’u simu karta ida kona-bá batéria ba iha karreta bombeiru sira, ne’e buat ida importante tebes,” nia katak.
Nia fó ezemplu, aviaun tún iha-ne’e maka hetan asidente hamosu ahi, entaun presiza apoia sókoru.
“Ne’ebé ha’u senti katak, bainhira aprovizionamentu iha-ne’e, ha’u sei halo kontrolu direita buat hotu sei la’o ho lais no di’ak,” nia promete.
Notísia relevante: Aprova ona Dekretu-Lei kona-ba jestaun Aeroportu Internasionál Oé-Cusse no infraestrutura sira
Entretantu, totál funsionáriu ne’ebé servisu iha aeroportu Rota do Sândalo Oé-Cusse hamutuk na’in-43, hodi koloka ba iha administrasaun, aviasaun seguransa, manutensaun sivíl ho elétrika, operasaun no bombeiru.
Jornalista: Abílio Elo Nini
Editór: Evaristo Soares Martins




