JUSTISA, HEADLINE

Fuzitivu Arnolfo hakerek misiva nakloke ba Amu Papa no ONU

Fuzitivu Arnolfo hakerek misiva nakloke ba Amu Papa no ONU

Defeza Fuzitivu Arnolfo Teves Jr, Advogadu Privadu José Ximenes ko'alia ho midia. Foto Natalino Costa.

DILI, 03 juñu 2024 (TATOLI) – Fuzitivu Arnolfo Televes Jr hakerek tán karta hosi prizaun Becora hodi dirije ba Amu Papa Francisco no mós Organizasaun Nasaun Unidas (ONU), ne’ebé trata ba asuntu Direitu Umanus no Amestia Internasionál, atu salva nia vida, evita halo estradisaun hodi haruka nia fila ba nia rai Filipina.

“Ha’u-nia karta aberta ba Amu Papa Francisco no Organizasaun Nasaun Unidas liuliu ba asuntu Direitus Humanus no Amestia Internasionál. Ha’u hetan persegisaun polítika iha ha’u-nia rai Filipina. Tanba ha’u ema ne’ebé krítiku tebes hodi kritika tebes governasaun agora Ferdinan Marcos Jr nian. Ha’u sai oposizaun ba Governu Marcos iha Filipina. Tanba ne’e Filipina hakarak halo estradisaun ba ha’u, hodi haruka ha’u ba fila fali Filipina. Maibé ha’u lakohi no ha’u lakohi ema atu oho ha’u hanesan Ninoy Aquino. Ne’ebé ema tiru bainhira nia tún iha Aeroportu Filipina iha Ferdinan Marcos nia tempu. Ha’u lakohi sai hanesan ne’e. Ita bo’ot sira hatene ida ne’e mak realidade ne’ebé akontese iha Filipina. Tanba ne’e ha’u husu labele lori fila ha’u ba ne’ebá no favór asegura nafatin ha’u iha ne’e. Ha’u lakohi ema oho ha’u, favór ajuda ha’u ba, hodi salva ha’u-nia vida”, Fuzitivu Arnolfo Televes iha nia karta ne’ebé TATOLI asesu segunda, ohin.

Iha karta ne’e, Fuzitivu Arnolfo fundamenta enfrenta hela presegisaun polítika iha nia rai rasik, tanba ne’e nia husu Amu Papa Francisco no Organizasaun Nasaun Unidas (ONU) ne’ebé haree ba asuntu Direitus Umanus no Amestia Internasionál atu salva nia vida hodi husu ba Estadu Timor-Leste atu labele halo estradisaun hodi haruka fila ba nia nasaun orijen Filipina. Tanba kuandu haruka fila mak hakarak ka lakohi Teves tenke mate.

“Ha’u ho haraik aan hakarak husu ita bo’ot sira nia apoia no tulun ba ha’u ne’ebé agora daudaun enfrenta hela problema presegisaun polítika ne’ebé mak hosi ha’u-nia nasaun rasik halo ba ha’u, tanba de’it kondenasaun no akuzasaun falsu sira ne’ebé dún ba ha’u katak ha’u terrorista, maske akuzasaun sira ne’e la liuhosi prosesu justisa ruma ne’ebé mak iha ha’u-nia rai Filipina. No akuzasaun sira ne’e apenas lansa de’it liuhosi rede sosiál sira hodi hatudu katak ha’u envolve iha aktu terrorista. Nune’e ha’u-nia Passaporte Governu Filipina halo ona kanselamentu ho razaun katak tanba konsidera ha’u hanesan terorista”, sita hosi karta ne’e.

Defeza hosi Arnolfo Teves submete ona oposizaun ba STJ  

Iha sorin seluk, Defeza hosi Arnolfo Teves, Advogadu Privadu José Ximenes, dehan iha kuarta (29/5/2024) submete ona oposizaun ba Supremu Trinunál Justisa (STJ) atu haree iha loron 15 nia laran.

Bazeia ba Lei Númeru 15/2011 kona-ba Kooperasaun Internasionál no Matéria Penál hateten atu halo estradisaun tenke tuir prosesu administrativa no prosesu judisiáriu. Prosesu Administrativa mak Governu Timor-Leste aseita ona nasaun rekerente nia pedidu hodi halo estradisaun ba nia hodi fila ba nia rai no prosesu seluk mak liuhosi prosesu judisiáriu.

Nia esplika, prosesu judisiáriu seidauk remata. Tanba iha audisaun iha Supremu Tribunál Justisa Arnolfo Teves Jr. afirma katak rekuza pedidu Governu Timor-Leste ne’ebé halo estradisaun ba nia hodi haruka nia ba fali nia nasaun orijen Filipina Maibé momentu ne’e Arnolfo Teves Jr hili hodi mantein hela iha Timor-Leste.

Tuir lei númeru 15/2011 kona-ba Kooperasaun Internasionál no Matéria Penál kuandu ema ne’ebé Governu atu estradita ba nia nasaun orijen mak rekuza atu fila ka rekuza pedidu Governu ba estradisaun, entaun hanesan Advogadu ka parte Defeza ami tenke submete karta oposizaun ba Supremu Tribunál iha prazu loron ualu nia laran para Tribunál atu haree fila fali dokumentu sira kona-ba razaun no fundamentu sira tanba fuzitivu Arnolfo rekuza no lakohi fila ba nia nasaun orijen hodi mantein hela iha Timor-Leste.

“Tanba tuir lei, prazu loron ualu ne’e to’o iha kuarta (29/5) no iha tuku 16:00 ami hato’o ona ami-nia opozisaun ba Supremu Tribunál Justisa atu haree no Supremu Tribunál Justisa iha loron 15 atu haree ami-nia karta opozisaun ida, bainhira atu halo verifikasaun ba dokumentu ne’ebé aprezenta ne’e sei notifika ba Ministériu Públiku hanesan autoridade sentrál atu halo kontestasaun ba ami oposizaun ida-ne’e”, José Ximenes hateten ba jornalista sira iha Timor Lodge, segunda, ohin.

Advogadu privadu ne’e esplika karta oposizaun ne’ebé submete ba STJ dekreve ho dokumentu importante balun hanesan faktu sira ne’ebé komprova katak Arnolfo Teves laos ema ne’ebé envolve krime asasinato no terorista hanesan saida mak Governu Filipina duun no akuza ba nia, nune’e mós iha karta opozisaun ida-ne’e aneksa mós sasin nain tolu hosi Filipina ne’ebé durante ne’e sai sasin katak Arnolfo Teves laos autór intelektuál hodi oho Governandór Negros Orientál Royal da Gama.

“Bainhira Tribunál konklui hotu nia prosesu verifikasaun ba dokumentu ne’ebé ami aprezenta ne’e, Supremu Tribunál sei notifika Ministériu Públiku atu halo kontestasaun ba ami-nia oposizaun ida-ne’e durante loron 15 nia laran, kuandu laiha Supremu Tribunál sei halo tán prosesu audisaun hodi rona ha’u nia kliente no sasin sira ne’ebé ami tau iha dokumentu ne’ebé ami aprezenta ba Supremu Tribunál ne’e hodi konfirma faktu sira ne’ebé ami aneksa iha ami nia oposizaun ne’e”, nia afirma.

Defeza hosi Fuzitivu Arnolfo ne’e fundamenta katak defeza mós propoin ba Supremu Tribunál Justisa hodi bele halo alterasaun ba medida koasaun prizaun preventiva ne’ebé mak antes ne’e Tribunál aplika hela nia kliente Arnolfo Teves Jr.

“Iha karta oposizaun ne’ebé foin daudaun ami hato’o ba Supremu Tribunál Justisa ne’e deskreve husu Supremu Tribunál Justisa atu konsidera halo alterasaun medida koasaun Prizaun Preventiva ne’ebé antes ne’e Tribunál aplika ba ami-nia kliente. Sé bele Tribunál bele hatún medida koasaun hosi Prizaun Preventiva ba fali medida koasaun Termu Identidade Rezidénsia. Tanba Arnolfo desde halo detensaun ba koopera ho justisa no nia lahalai hosi justisa inklui nia lahalo buat ruma. Maibé ida Supremu Tribunál Justisa iha loron 10 atu haree ida-ne’e hodi fó resposta ba ami”, nia informa.

José lamenta ho Governu Filipina ne’ebé halo ajitasaun oioin katak prosesu estradisaun ba Fuzitivu Arnolfo Teves ne’e buat ki’ik no prosesu estradisaun iha Timor-Leste no sei entrega Arnolfo Teves ba Governu Filipina.

Tanba ne’e, José husu Governu Filipina respeita lei no soberania Timor-Leste nian tanba prosesu estradisaun ba Fuzitivu Arnolfo Teves iha hela faze judisiál.

“Iha ne’e, notísia ida ke espalla iha Filipina, ke halo ha’u preokupadu, notisia dehan katak pedidu estradisaun ne’ebé submete mai Governu Timor-Leste ne’e hanesan problema fasil. Ha’u depois hatudu ba ita bo’ot sira katak ida-ne’e demostra katak ida-ne’e Filipina nia perspetiva ba Timor-Leste la vale, tanba matéria estradisaun ne’e laos matéria ida polítika de’it maibé iha mós matéria juridisionál”, nia dehan.

Nia haktuir, laos matéria fasil hanesan Governu Filipina hateten, kuandu afirmasaun ida hanesan Filipina, ida-ne’e hatudu desrespeita ba autoridade.

“Mas ha’u fiar katak ita-nia Tribunál sei afirma sira-nia posizaun sira-nia desizaun hotu ho didi’ak, tanba to’o ohin loron só iha Tribunál mak deside sasan sira ne’e ho di’ak”, nia afirma.

“Ha’u hanoin ita-nia polítika esterna tenke hatudu mós autoridade, kuandu ita-nia lei la admite, konvensaun la admite, ita lakohi ema dehan kestaun estradisaun Timor-Leste buat ida fasil tanba ita laiha akordu estradisaun ne’e bele maibé ita mós haree ba rekezitu sira”, nia konklui.

Jornalista: Natalino Costa  

Editór : Zezito Silva

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!