Membru PN husu Governu asegura labarik sira-nia direitu ba protesaun

DILI, 03 juñu 2024 (TATOLI)—Membru Parlamentu Nasionál (PN) liuhusi Deputada bankada CNRT, Cedelízia Farria dos Santos, felisita labarik hotu iha Timor-Leste iha ámbitu komemorasaun loron mundiál labarik ne’ebé mundu tomak komemora iha 01 juñu., no husu Governu asegura labarik sira-nia direitu ba protesaun.
Notísia Relevante: MSSI aprova ona konteúdu PON Lei Protesaun ba Labarik
Protesaun ba labarik iha konstituisaun artigu 18 hakerek klaru katak, labarik iha direitu ba protesaun espesiál husi família, komunidade no husi Estadu liuliu kontra abandona, diskriminasaun violénsia, abuzu seksuál no esplorasaun iha forma hotu-hotu.
“Felisita ba labrik sira hotu iha Timor-Leste ba komemorasaun loron mundiál labarik sira-nian iha 01 juñu. Ha’u-nia intervensaun ba loron ohin, hakarak foka liu ba ita-nia preokupasaun ba ita-nia labarik sira-ne’ebé hanesan jerasaun kontinuadór no jerasaun futuru Timor nian,” nia hato’o iha intervensaun iha reuniaun plenária PN, segunda ne’e.
Aleinde ne’e, PN iha 2023 aprova ona lei númeru 6/2023, 01 marsu, kona-ba protesaun labarik no joven iha perígu, lei ne’e ko’alia klaru definisaun kona-ba idade labarik no joven, medida prevensaun no ko’alia instituisaun sira-ne’ebé hola parte hodi fó protesaun ba labarik no joven.
Iha parte seluk, tanba tau nafatin importánsia ba labarik hanesan futuru nasaun nian mak Governu kria ona instituisaun Estadu ne’ebé tau matan direta hodi haree direitu no defeza ba labarik sira-nian hanesan Institutu Nasionál Defeza Direiru ba Labarik (INDDICA, sigla portugés).
Maibé, nia dehan, esforsu sira-ne’e to’o agora seidauk haree ninia rezultadu konkreta, tanba labarik barak enfrenta problema oioin iha sira-nia moris, labarik barak sei hasoru esplorasaun serbisu ka serbisu infantil ne’ebé hetan obrigasaun hodi ba hala’o serbisu.
Ho nune’e, labarik sira la goza sira-nia vida labarik nian tanba hetan obrigasaun husi família ne’ebé tuir konstituisaun hateten klaru katak família mós iha responsabilidade hodi proteje labarik sira, no sira mós enfreta labele asesu ba edukasaun ne’ebé kualidade iha sira-nia nasaun rasik.
Notísia Relevante: Membru PN husu Governu harii sentru reabilitasaun juvenil ba menoridade envolve krime
La’ós ne’e de’it, nia mós preokupa uitoan ne’ebé ikus-ikus labarik ho menoridade sira komete aktu krime hodi hadau no na’ok ema-nia sasán hanesan telefone, motorizada no seluk tan, aktu krime sira ne’e rezultadu labarik balun tenke lakon nia vida.
“Ita akompaña hela aktu krime ne’ebé komete husi labarik menoridade sira hetan kapturasaun husi PNTL submete ba Ministériu Públiku no lori ba tribunál hodi halo julgamentu, maibé ikus mai hetan liberdade, tanba artigu 20 kódiku penal Timor-Leste la fó dalan kastigu ba labarik menoridade. Ita, PN mós hetan rekomendasaun hodi halo altera ba artigu 20 ne’e nian,” nia esplika.
Maibé, tuir nia, lei ida ba menoridade la’ós vigora de’it iha Timor-Leste maibé vigora internasionalmente ona, ne’ebé PN atu halo alterasaun ne’e presiza haree kestaun sira-ne’e.
“Primeiru, ha’u husu ba Governu liuliu ba ministériu kompetente sira atu reforsa implementasaun konstituisaun no lei sira, dekretu-lei hodi asegura labarik sira-nia direitu ba protesaun iha aspetu hotu,” nia rekomenda.
Nia husu, Governu liuliu Institutu Nasionál Defeza Direiru ba Labarik (INDDICA, sigla portugés) no PNTL atu halo investigasaun ba labarik sira-ne’ebé faan sasán iha dalan ninin hodi hatene loloos sé mak iha sira-nia kotuk, seráke sira-nia família ou iha oknum ruma mak uza labarik sira-ne’e atu atinje sira-nia objetivu, hodi nune’e iha futuru sei la haree tan traballadór infantil iha Timor-Leste.
“Ikus liu, tanba ita-nia lei la fó dalan hodi kastigu ba labarik sira, ho ida-ne’e ami husu ba Governu atu harii fatin ka sentru reabilitasaun juvenil ba labarik sira komete krime hodi sira bele hetan edukasaun morál molok entrega fali ba sira-nia família no komunidade,” nia dehan.
Deputadu CNRT, Maria Gorumali Barreto, sekunda mós kona-ba Timor-Leste iha ona lei númeru 6/2023, 01 marsu lei kona-ba protesaun labarik no joven iha perígu, iha artigu ida sita katak Ministériu Solidariedade Sosiál no Inkluzaun Sosiál (MSSI) ne’ebé mak sai responsabilidade ba iha lei ida-ne’e, nune’e husu atu MSSI bele aselera lalais planu asaun anuál ba lei ida-ne’e, ho nune’e implementadór xave sira hanesan iha Ministériu Públiku, Ministériu Justisa, Ministériu Edukasaun, Ministériu Saúde, MSSI rasik ho liña ministeriál sira oinsá atu bele tau atensaun ba kestaun labarik.
Deputadu CNRT, Mateus da Crus, dehan iha dadus ne’ebé fó sai katak labrik 3000 iha kapitál Dili mak hala’o serbisu infantil, hanoin ida-ne’e presiza haree situasaun ne’e tuir observasaun iha tuku 22h00 no 23h00 kalan boot, labarik sei faan sasán iha dalan ninin.
Deputadu FRETILIN, Antoninho Doutel Sarmento, felisita labarik iha Timor-Leste ne’ebé komemora loron mundiál labarik iha 01 juñu, nune’e husu família, sosiedade, Estadu atu proteje direitu labarik sira-nian.
Vise Ministru ba asuntu Parlamentár, Adérito Hugo da Costa, rejista preokupasaun Deputadu sira-nian ne’e hodi hato’o ba ministériu tutela atu tau atensaun.
Notísia Relevante: PN aprova projetu-lei protesaun ba labarik iha finál globál
Jornalista : Nelson de Sousa
Editór : Cancio Ximenes

