iklan

HEADLINE, OEKUSI

Implementasaun programa WN iha Oé-Cusse hatudu rezultadu di’ak

Implementasaun programa WN iha Oé-Cusse hatudu rezultadu di’ak

Jestór Programa WN, Cornélio Ase. Foto Tatoli/Abílio Elo Nini

OÉ-CUSSE, 17 Setembru 2024 (TATOLI) – Ministériu Agrikultura, Pekuária, Peska no Floresta (MAPPF) hala’o observasaun ba programa ne’ebé Organizasaun Internasionál Naun-Governamentál (ONG) World Neighbors (WN) implementa iha Rejiaun Administrativa Espesiál Oé-Cusse Ambeno (RAEOA) mak hanesan agrofloresta no konservasaun ba bee-matan, ne’ebé hatudu progresu.

Atividade ne’e lidera husi Diretóra-Jerál MAPPF, Ervina Soares Pinto, hamutuk ho tékniku sira. “Hato’o apresiasaun ba serbisu WN iha Oé-Cusse, tanba horisehik ami ho tékniku sira observa direta rai barak nakonu ho [atividade] ortikultura ka kuda modo, dada bee-moos. Ida-ne’e susesu boot ida ba ita-nia komunidade [bainhira] kompara ho tinan hirak liubá rai barak laiha ai no bee-moos”, Ervina Soares Pinto dehan ba iha Oé-Cusse.

Tuir nia, atividade habokur rai no ortikultura nu’udar parte ida atu kontribui ba redusaun kazu má nutrisaun iha Oé-Cusse, tanba tuir dadus, enklave ne’e okupa fatin datoluk sofre subnutrisaun aas iha Timor-Leste.

Tanba ne’e, Ervina Pinto espera katak ONG ne’e bele halo atividade barak, tanba populasaun sira halo to’os, kuda modo, kuda ai-horis ne’e la’ós atu fa’an de’it, maibé konsumu mós ne’ebé sei kontribui ba rezolve problema má nutrisaun.

Iha fatin hanesan, Jestór Programa WN, Cornélio Ase, informa katak tékniku MAPPF halo observasaun durante loron rua iha fatin tolu ne’ebé ONG ne’e implementa programa sira.

Nia dehan vizita dahuluk iha sub-rejiaun Pante Makasar, iha suku Costa, aldeia Lakufoan, ba grupu agroflorestál, tanba iha 2006 WN halo programa iha fatin ne’e, ne’ebé fokuliu ba agrofloresta.

“Agora iha susesu tanba benfisia ona komunidade barak mak agora ku’u kafé no halo kooperativa Lakufoun ne’e”, nia relata.

Notísia relevante: Suku 14 iha Oé-Cusse no Bobonaro sai alvu ba Projetu CRITICAL

Atividade agrofloresta ne’ebé halo iha aldeia Lakufoan, fokuliu ba plantasaun kafe, tanba iha tinan 10 liubá, rai ne’e laiha ai-huas, maibé agora sai fali ona flotresta, ne’ebé iha valór ekonómiku, tanba daudaun ne’e agrikultór sira-ne’ebé envolve iha atividade ne’e iha 2006, balun kolleta ona kafé, balun fa’an ona iha merkadu no konsumu mós.

Vizita daruak halo iha sub-rejiaun Oésilo, iha aldeia Buqui, suku Usitasa’e, ne’ebé atividade ne’e foka ba programa reziliénsia, tanba fatin ne’e atu konserva udan-been tanba bee laiha no rai la produtivu.

“Entaun, ida-ne’e atu hatudu ba Ministériu Agrikultura katak agrofloresta ne’ebé ami haree iha Lakufoan, ita sei buka meiu atu transforma aldeia Buqui ne’e sai área floresta ida. Konserteza ne’e sei han tempu, maibé ita sei hahú atu serbisu hamutuk ho agrikultór sira, atu transforma rai ne’e bele sai rai ida-ne’ebé moris no nakonu ho ai-horis no bee”, nia espera.

Vizita ikusliu mak iha sub-rejiaun Pante Makasar, iha aldeia Maunaben, suku Cunha,  ne’ebé WN implementa Programa In Crizing Community Resilience in Oé-Cusse (ICRO) ka  Haforsa Reziliénsia Komunidade iha Oé-Cusse no la’o ho susesu tanba populasaun sira konserva bee-matan ho di’ak no utiliza ona ho durasaun tempu naruk.

“Ami haree konservasaun bee-matan ne’ebé WN halo iha durante projetu ICRO iha tinan lima liubá, daudaun ne’e ita haree hatudu katak iha rezultadu di’ak, tanba komunidade konserva no uza ona hodi asesu ba nesesidade loroloron”, nia dehan.

Notísia relevante: WN tulun grupu feto 27 Oé-Cusse kuda hortikultura hadi’a rendimentu família

Cornélio Ase relembra katak Programa ICRO ne’e hahú iha 2015 no remata iha 2021. Ho prezensa ekipa MAPPF iha fatin ne’e hodi haree oinsá mak bele konservasaun bee-matan sira-ne’e iha fatin seluk.

“Fatin sira ami haree ne’e agrofloresta, dezeñu reziliente kuda udan-been ka to’os rai-maran no konservasaun bee-matan. Atividade tolu ne’e ami sei implementa iha Programa CRITICAL atu haluan iha fatin seluk, inklui iha Bobonaro, tanba ami haree fó vantajen di’ak ba komunidada, tanba susesu iha Oé-Cusse. Entaun, sei aplika fali iha Bobonaro nomós área sira seluk iha Oé-Cusse”, nia adianta.

Jornalista: Abílio Elo Nini

Editora: Maria Auxiliadora   

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!