iklan

HEADLINE, POLÍTIKA

KFP aprezenta relatóriu anuál no atualiza mapa forsa traballu 2024

KFP aprezenta relatóriu anuál no atualiza mapa forsa traballu 2024

Prezidente Komisaun Funsaun Públika, Agostinho Letêncio de Deus. Imajen TATOLI/Francisco Sony

DILI, 03 Juñu 2025 (TATOLI) – Komisaun Funsaun Públika (KFP) aprezenta relatóriu no atividade komisaun nian relativa ho tinan 2024 ba Parlamentu Nasionál (PN).

Tuir Lei kriasaun KFP, númeru 7/2009 hatuur ona obrigasaun ida ba KFP atu submete no aprezenta relatóriu anuál ba iha PN iha fin Marsu kada tinan. Relatóriu atividade tinan 2024 mak ho tema “Reforma Administrasaun Públika, Mellora Prestasaun Estadu”.

Prezidente KFP, Agostinho Letêncio de Deus, aprezenta pontu prinsipál ba alkansu sira mak iha mandatu KFP dahaat hahú kedas husi alokasaun orsamentu no ninia ezekusaun jerál ba iha tinan fiskál 2024.

Orsamentu alokadu ba KFP iha tinan kotuk millaun $3-resin, ne’ebé destina ba saláriu no vensimentu millaun $2,1, bens no servisu $918.350, transferénsia públika rihun $3. Verba ne’e finansia programa rua, subprograma ualu no atividade 26. Husi montante alokadu ne’e ezekuta to’o 87%.

Nia deskreve alkansu sira rejista iha 2024 tuir prioridade sira polítika mandatu dahaat nian mak konsege define no hatuur ninia prioridade ba servisu sira mak aprovasaun planu tinan lima hanaran Planu Reforma Jestaun Rekursu Umanu Administrasaun Públika 2023-2028.

Halo promosaun rejime jerál ba daneen nian mak konsege hetan funsionáriu promovidu 817 (feto 274 no mane 543) husi instituisaun Estadu 75 no implementasaun ba dahuluk atividade promosaun pilotu hala’o iha RAEOA ba kandidatu ho totál 364.

Realiza diagnóstika forsa traballu ba munisípiu hitu no nasionál iha instituisaun neen, inklui instituisaun indireta sira mak tutela ba instituisaun neen.

Hala’o mós vizita traballu ba nasaun sira hanesan Indonézia, Malázia, Singapura no Tailándia hodi hetan referénsia balun ba KFP ninia estudu hodi define polítika ba reforma sistema iha administrasaun públika Timor-Leste nian.

KFP konsege hetan mós aprovasaun lejizlativa husi ParlamentuNasionál liga ba proposta lejizlativa limite idade ba reforma iha funsaun públika. Dekretu-lei aprovadu iha Konsellu Ministru no hetan promulgasaun husi Prezidente Repúblika.

KFP hamutuk ho INAP, FDCH, MESSK hala’o mós levantamentu avaliasaun ba sentru formasaun no universidade sira iha Indonézia ho totál 21 husi 36 iha planu inisiál nian atu bele sai referénsia ba tetu KFP nian iha futuru haree ba akreditasaun instituisaun sira hodi fornese atividade formasaun no kapasitasaun ba funsionáriu públiku no ajente iha funsaun públika.

Dezenvolve módulu 38 husi 47 ba sistema SIGAP foun KFP nian (utiliza sistema open source) no dashboard unidade orgánika atu fasilita rekursu umanu sira husi kada instituisaun bele haree sira-nia unidade orgánika no mós númeru funsionáriu sira ne’ebé koloka iha kada diresaun sira.

Dezenvolve dashboard teste promosaun, rezultadu teste iha tempu-reál (kandidatu sira halo hotu teste bele asesu kedas nia rezultadu).

Atualiza no halo backup ba dadus forsa traballu ativu iha funsaun públika ho totál 39,236 (feto 14.281 no mane 24.955) tuir rejime jurídiku iha funsaun públika.

KFP hamutuk ho Ministériu Edukasaun prosede prosesu rekrutamentu bolsa kandidatu faze dahuluk ba grupu pré-eskolár no ensinu báziku síklu 1 no 2 ho totál vaga 2.400 no faze daruak destinadu ba ensinu báziku síklu 1 no 2 ho nia total vaga 2.500. Husi prosesu rekrutamentu ba bolsa kandidatura iha faze dahuluk no daruak kandidatu klasifikadu ho valór 60 ba leten hamutuk 3.010 (feto 1.868 no mane 1.142).

Rekrutamentu iha 2024 alerta mós ho númeru forsa traballu mak sa’e no planu ba reforma ne’ebe mak iha, KFP iha tinan 2024, hala’o prosesu rekrutamentu ba konkursu públiku, konkursu internu (promosaun kareira rejime jerál no espesiál), selesaun tuir méritu ho totál proposta 34, kompostu husi vaga hamutuk 7.004. Husi númeru ne’e, konsege konklui 3.964.

Halo diseminasaun konjunta iha nível autoridade munisipál Aileu, Baukau no Ainaru ba lejizlasaun sira atu hakle’an koñesimentu funsionáriu no ajente administrasaun públika sira.

Kona-ba fixa avaliasaun dezempeñu, KFP iha tinan 2024, halo verifikasaun, analiza no rejista dezempeñu funsionáriu rejime jerál no espesiál hamutuk 34.534 (feto 12,501 no mane 22.033), hafoin ne’e prosesa mós mudansa eskalaun ka progresaun eskalaun ba funsionáriu rejime jerál no espesiál nasionál no munisípiu ho totál 7.752 (feto 2.342 no mane 5.410); Hosi númeru referidu, ba de’it profesór ho totál 2.056 (feto 847 no mane 1.209).

Sertifikadu formasaun, ligada ba atividade ida-ne’e, KFP simu, verifika, rejista, no rekorda sertifikadu sira iha sistema SIGAP foun ho totál 2.916 (feto 1.056 no mane 1.860) ba ámbitu pontuasaun promosaun ninian (promosaun rejime jerál no pur antiguidade).

KFP iha tinan 2024, simu, rejista, verifika, analiza proposta ho FDCH mai husi instituisaun 62 ba atividade formasaun tinan 2025 mak kompostu husi formasaun espesializada iha atividade 138, bolsa estudu 84, formasaun jenérika lima no asisténsia estudu ida. Planu hirak ne’e ho ninia totál benefisiáriu 5.648 (feto 2.356 no mane 3.292).

Mapa pesoál forsa traballu iha funsaun públika refere ba númeru funsionáriu públiku, aumenta tan ho projesaun númeru ne’ebé instituisaun idaidak planeia atu halo rekrutamentu no atu kontrata liga ba ajente administrasaun públika sira no instituisaun balun hahú ona kompleta ninia mapa refere ho númeru asesór tantu nasionál, internasionál, kontratasaun termu sertifikadu sira.

Nune’e mak iha 2024, KFP simu, verifika, analiza no kompila mapa forsa traballu tinan 2024 ho totál 45.328 (feto 18.480 no mane 26.848), hodi instituisaun 73 nível nasionál no munisípiu ba rejime rua jerál no espesiál, inklui mós profisionál iha funsaun públika.

Konklui kazu dixiplinár hamutuk 130 (78%) mai husi kazu akumuladu ho totál 166 (kazu foun tinan 2024 no pendente sira husi 2023). Nune’e, sei lori kazu 36 prosesa iha tinan ne’e.

Pensaun no reforma KFP simu no rejista rekerimentu (eventualidade tolu: velise, sobrevivénsia, invalidés) ho totál rekerente 364 (feto 86 no mane 278). Halo konstrusaun edifísiu E-Recruitment Building ne’ebé iha hela prosesu konkluzaun no sei entrega iha 2025.

Durante reuniaun plenária, deputadu sira hato’o apresiasaun ba serbisu KFP nian no koloka mós kestaun sira atu tau atensaun ba funsionáriu ne’ebé serbisu tinan barak ona la hetan promosaun grau. Aleinde tau atensaun ba nomeasaun kargu xefia sira iha instituisaun Estadu balun tanba foin to’o fulan ida ka rua asume resposabilidade, ezonera filafali hodi troka foun.

Aleinde deputadu sira koloka mós kestaun matéria teste promosaun ba funsionáriu tuir duni idaidak nia área, no mós teste vaga profesór hanesan iha área matemátika karik fó matéria tuir duni nia área no matéria seluk labele jerál de’it. Halo kontrolu integradu ba sirkulasaun kareta Estadu iha fin semana, tanba observa iha tempu feriadu kareta sirkula barak.

No deputadu sira sujere teste promosaun grau atu hala’o mós iha munisípiu sira no koloka mós funsionáriu nia avaliasaun muito bom, maibé performa la di’ak ne’e presiza toma atensaun.

Totál forsa traballu iha Funsaun Públika

Komisaun Funsaun Públika rejista, iha 2024, forsa traballu iha kontestu funsaun públika no ninia karaterizasaun iha funsionáriu permanente no ajente administrasaun públika (AAP) hamutuk 39.236 (feto 14,281 (36%) no mane 24.955 (64%).

Hosi númeru totál ne’e, funsionáriu permanente ho total 34.928 ne’ebé korresponde ba 89% no AAP 4.308 ka 11%.

Iha sistema SIGAP rejista mós totál númeru mensionadu tuir rejime jurídiku iha empregu mak hanesan permanente (tékniku sein kargu), nomeasaun provizóriu, kontratu serbisu ho termu sertu no kontratu provimentu ho tempu indeterminadu.

“Haree fali ba ninia distribuisaun tuir karaterizasaun sira, iha rejime karreira prinsipál rua mak hanesan rejime jerál ho totál 17.600 (45%) no rejime espesial ho forsa traballu 21.636 (55%)”, Prezidente KFP relata.

Nia relata distribuisaun kargu diresaun no xefia nian to’o 2024 nia rohan, tuir atualizasaun dadus, númeru okupante kargu diresaun no xefia husi rejime jerál no espesiál iha administrasaun públika ho totál 5.059, kompostu husi feto 1.248 (25%) no mane 3.811 (75%).

Haree husi estrutura abilitasaun literária funsaun públika Timor-Leste nian, husi totál 39.236 funsionáriu, iha 35% mai husi sira ne’ebé ho diploma lisensiatura, 26% mak iha tinan 12 eskolaridade, baxarelatu 22% no restante 17% konstitui sira seluk (mestradu, doutoramentu, pór-graduasaun no diploma sira).

“Wainhira, haree hosi perspetiva kolokasaun lokál traballu eh distribuisaun númeru pur instituisaun (nasionál) dadus demonstra katak, Ministériu Edukasaun ho númeru forsa traballu hamutuk 16.132 ka 41%”, realsa.

Nia salienta, Edukasaun nia forsa traballu mai husi rejime rua no rejime espesiál mak barak liu tamba númeru profesór, no ministériu boot sira seluk hanesan Ministériu Saúde ho de’it total 6%, Ministériu Interiór ho 5%, Ministériu Agrikultura, Pekuária, Peska no Floresta ho 3%.

Haree husi nível munisipál nian observa katak 40% husi totál 39.236 serbisu iha Dili, Baukau 8% no munisípiu sira seluk la barak liu 5% no ki’ik liu mak Aileu ho 3%.

Nia dehan, relariva ba estrutura etária (idade nian), bazeia forsa traballu, totál ativu 39.236 porsentajem boot liu mak pessoál ho idade 34-49 (52%), 50-57 (24%) no identifika mós katak funsionariu ho idade entre 58-90 iha 16% ho totál 6.172.

Nia atualiza mós katak ho implementasaun lei idade obrigatória ba reforma, identifika katak iha janeiru 2026, funsionariu hamutuk 2.131 (feto 630 no mane 1.501) mak obrigatoriamente sei tama ba reforma.

Deputada CNRT, Cedelízia Faria dos Santos, husu KFP atu halo diseminasaun ba Lei Reforma Obrigatória ba funsionáriu iha munisípiu sira, tanba iha fiskalizasaun iha funsionáriu balun hato’o seidauk hatene kona-ba lejizlasaun referida.

Deputada PLP, Maria Angelina Sarmento, hanoin presiza estudu ba mapa forsa traballu hodi hatene loloos númeru hira iha Timor-Leste.

Deputada CNRT, Aliança da Conceição Araújo, nota iha relatoriu ne’ebé hato’o persentajen feto ne’ebé okupa kargu sei tun tebes, hein katak ba oin númeru feto ba iha kargu bele aumenta.

Jornalista: Nelson de Sousa

Editora: Maria Auxiliadora

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!