OEKUSI, 13 Juñu (TATOLI) – Koordenadór Zona Ekonómia Espesiál Dezenvolvimentu Oekusi Ambeno (ZEEDOA), João Mendes Gonçalves hateten, iha ona planu sei estabelese tan sentru bambuu ba sub-rejiaun Oésilo, Pásabe no Nítibe iha Rejiaun Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA), antes termina mandatu iha tempu besik.
Daudaun ne’e, ZEEDOA estabelese ona sentru bambuu iha sub-rejiaun Pante Makasar nian, tanba ne’e, iha planu atu estabelese tan iha sub-rejiaun tolu ne’e, maibé sei informa asuntu ba Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão hodi hetan apoiu finanseiru.
“Sentru bambuu ida hari’i ona iha Pante Makasar, ha’u sei buka atu hari’i tan iha sub-rejiaun Oésilo, Pássabe to’o Nítibe tanba iha fatin seluk mós sei iha ai-bambuu barak, fábrika ita halo ida de’it maibé ai-bambu ne’e mai husi fatin hothotu, kuandu ita hari’i ona sentru bambuu no ai-bambu sufisiénte ona, ha’u sei ba buka apoiu husi nasaun viziñu sira,” dehan João Gonçalves iha Oekusi.
Nia relata Governu liuhosi reuniaun Konsellu-Ministru iha loron 11 fulan-juñu 2025 halo alterasaun dahaat ba Rezolusaun Governu númeru 7/2024, loron 24 fulan-Janeiru, kona-ba Kriasaun Komisaun Ezekutiva ho objetivu atu estabelese Zona Ekonómika Espesiál Dezenvolvimentu iha Oekusi Ambenu (ZEEDOA).
“Maibé horsehik Konsellu-Ministru aprova ona estensaun ba Komisaun Exekutiva ZEEDOA ba fulan haat tan, enkuandu hein aprovasaun lei enkuadramentu legál kuandu laiha, ami labele implementa lai Planu Asaun Anuál (PAA) Oekusi nian, ami prepara ona, maibé servisu seluk hanesan estabelese sentru bambuu, ami bele halo, entaun ha’u sei ba hasoru Primeiru-Ministru iha tempu badak, bele husu mós, husi osan dotasaun todu Governu, ne’ebé mak nia rai ba ZEEDOA iha orsamentu Governu, sei bele fó netik osan ruma mai, atu kontinua apoia, loke iha Oésilo, Pássabe to’o Nítibe,” tenik Gonçalves.
Notísia relevante:Mandatu Komisaun Ezekutiva ZEEDOA estende tan ba fulan haat
Nia lembra filafali katak bainhira sei asume kargu nu’udar Ministru Ekonómia no Dezenvolvimentu iha governasaun anteriór konsege estabelese sentru bambuu ida iha Tibar ho apoiu maihosi Reinu Unidu no Austria ne’ebé maka ejiste to’o ohin loron.
Atu deznevolve bambuu iha RAEOA maka antes ne’e, ZEEDOA haruka ona funsionáriu na’in-10 bá iha Xina hodi tuir formasaun iha administrasaun, teória no prátika ne’ebé fokuliu ba produsaun ai-bambuu.
“Sira-ne’ebé kuda ai-bambuu sei la kuda saugate tanba sei fó rendimentu di’ak iha futuru, bainhira fábrika bo’ot ona, prodúz ona mobiliáriu barak husi ai-bambuu nian konsege halo ona esportasaun maka sei haforsa liután hodi estabelese sentru bambuu iha kada suku sira hahú husi viveiru to’o prosesamentu,” nia garante.
Notísia relevante:Prezidente Autoridade RAEOA inaugura pré-fábrika bambuu ZEEDOA
Entretantu antes ne’e, Konsellu-Ministru atribui mandatu ZEEDOA ba tinan ida, ho rezolusaun Governu númeru 07/2024, iha objetivu tolu mak dahuluk prepara relatóriu Estadu Rejiaun, aprezenta ona iha Konsellu Ministru no públikada, daruak prepara planu estratéjiku dezenvolvimentu fazeadamente ba Zona Ekonómia Dezenvolvimentu no aprezenta ona.
Objetivu datoluk, mak atu elabora no prodús pakote enkuadramentu legál hothotu, ne’ebé define autoridade zona ekonómia espesiál nian no Dekretu-Lei kona-ba oinsa mak implementa modelu Zona Ekonómia Espesiál Timor-Leste nian iha Oé-Cusse.
Entretantu, João Mendes Gonçalves, hetan nomeasaun hosi IX Governu Konstitusionál lideradu Primeiru Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, no simu pose nu’udar koordenadór ZEEDOA iha loron 31 Janeiru 2024, no dezigna Régio da Cruz Salu no Herculano de Sousa hanesan Vise-Koordenador ho totál funsionáriu hamutuk 44.
Notísia relevante:Ekipa ZEEDOA submete rezultadu estudu viabilidade ba PM
Jornalista: Abílio Elo Nini
Editor:Agapito dos Santos




