OEKUSI, 08 Jullu 2025 (TATOLI) – Ekipa husi Sekretáriu Estadu Toponímia Organizasaun Urbana (SEATOU), tersa ne’e, hala’o diseminasaun kona-ba dekretu-lei númeru 3/2024, loron 17 fulan-Janeiru, primeiru alterasaun husi dekretu-lei númeru 33/2008, loron 27 fulan-Agostu kona-ba ijiene no orden públika ba entidade sira iha Oekusi.
Iha biban ne’e, Diretór Nasionál Ijiéne Ordén Públiku, Egas José Caetano, informa, katak ekipa SEATOU hamutuk Autoridade RAEOA planeia hodi organiza área urbana iha Oekusi hodi halo limitasaun ba negosiante sira-ne’ebé fa’an iha espasu públiku no bandu atu labele kesi no haki’ak animál iha fatin públiku.

“Ami mai kanaliza informasaun ba ita-nia sekretáriu rejionál no diretór sira, inklui administradór postu, xefe suku no xefe aldeia sira, sobre kuadru legál ne’ebé mak SEATOU utíliza hodi organiza sidade urbana iha territóriu, tan ne’e ohin mai halo diseminasaun iha Oekusi, tanba ita haree negosiante sira balun viola regra ne’ebé mak Governu estabelese ona, liuliu dekretu-lei númeru 33/2008, primeiru alterasaun ba dekretu-lei númeru 3/2024 sobre ijiéne ordén públiku, dekretu-lei ida-ne’e, ko’alia kona-ba espasu públiku, bandu komunidade haki’ak no kesi animál iha área urbana, soe lixu árbiru liuliu espasu públiku,” ezekutivu ne’e dehan iha salaun administrasaun Numbei, ohin.
Notísia relevante:SEATOU kontinua sosializa dekretu-lei ijiene no orden públika iha Oekusi
Autoridade ne’e informa, polítika ne’e tuir loloos implementa ona, la presiza hein SEATOU, tanba kuadru legál sira, orienta klara ona atu hala’o atividade sira-ne’e kada loron iha fatin ne’ebé de’it, liuliu komunidade sira-ne’ebé kontra regra sira, fa’an sasán iha trotoár leten, haki’ak no kesi animál iha fatin públiku.
“Ita hatene de’it mak fa’an sasán nia fatin iha merkadu, loja no kioske, la’ós faan fali iha trotoár leten, tanba trotoár ne’e fatin ba ema atu la’o bam ai livre, kesi no haki’ak animál iha luhan no do’ok husi vila, la’os iha dalan ninin, husik livre iha vila laran, ida-ne’e ita tenki limita no organiza halo didi’ak iha Oekusi, tanba ita oberva, Oekusi moos,” nia hateten.
Notísia relevante:Autoridade RAEOA apela ba komunidade labele husik animál la’o livre
Sekretáriu Rejionál ba Asuntu Administrasaun Andre La’o, konsidera desiminasaun ne’e la’os foin hahú maibé hahú kedas iha 2024, atu fó atensaun ba entidade tomak liuliu autoridade lokál idak-idak atu organiza komunidade sira atu labele faan iha espasu públiku no husik animál la’o livre.
“Polítika Governu atu hadi’a rai ne’e, ita apoia no koopera, durante ne’e mós Autoridade RAEOA hala’o ona operasaun animál ne’ebé la’o livre iha vila laran, ohin mai sensibiliza tan lei sira, ida ne’e importante, atu reforsa tan ekipa husi RAEOA, ita tenki aplika, tanba sidade atu furak tenki respeitu lei sira-ne’ebé Governu liuhusi SEATOU aplika ona iha nasionál,” nia hateten.
Notísia relevante:Operasaun ba animál iha área urbana Oé-Cusse sei hahú iha inísiu Maiu
Entretantu, Dekretu-Lei No. 3/2024, aprova iha 17 Janeiru, reprezenta alterasaun dahuluk ba Dekretu-Lei No. 33/2008, ne’ebé trata kona-ba ijiene no orden públika iha Timor-Leste, ho foku espesiál ba Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA).
Objetivu prinsipál husi dekretu ne’e mak hametin organizasaun urbana no limpeza públika; regula uzu ba fatin públiku sira, hanesan dalan, valeta, tasi-ibun no merkadu sira; bandu prátika sira ne’ebé estraga ambiente urbanu, hanesan: a) Husik animál sira livre iha área públiku sira; b) Konstrusaun sira ne’ebé la regulár iha valeta sira ka área risku sira; c) Okupasaun la apropriadu ba trotoár, estrada no mota ninin ka tasi-ibun sira; d)Produsaun barullu ne’ebé maka’as liu entre tuku 09 kalan no tuku 06 dadeer.
Jornalista: Abílio Elo Nini
Editór: Rafael Ximenes de A. Belo




