HONIARA, 08 Jullu 2025 (TATOLI) – Ministru Petróleu no Rekursu Minerál Timor-Leste nian, Francisco Monteiro kompremetidu ba dezenvolvimentu kooperasaun iha área jestaun rekursu minerál no enerjétiku ho Illa Salomão liuhosi misaun g7+ nian.
Deklarasaun ne’e hato’o husi Ministru Petróleu no Rekursu Minerál Timor-Leste, Francisco Monteiro hafoin hamutuk ho delegasaun na’in 22 seluk iha misaun g7+ hala’o enkontru ho Ministru Negósiu Estranjeiru Illa Salomão nian, Peter Shanel Agovaka, no Ministru Minerál, Enerjia no Eletrifikasaun Rurál, Derrick Rawcliff Manuari, Tersa ne’e.
“Ami mai nu’udar Ministériu Petróleu no Rekursu Minerál reprezenta Governu, hamutuk ho Sekretariadu g7+ atende mós programa ida ne’ebé halibur nasaun membru g7+ hodi fahe esperiénsia no hanoin kona-ba jestaun rekursu natrais kobre petróleu no minerál nian,” dehan Ministru Francisco ba TATOLI, tersa ne’e hafoin inkontru ne’ebe hala’o iha Ministeriu Negósiu Estranjeiru Illa Salomão.
Nia esplika mós kona-ba enkontru ho Ministru Negósiu Estranjeiru Illa Salomaun, Peter Shanel Agovaka, hodi troka hanoin kona-ba objetivu prinsipál nasaun rua ne’e nian. Sorumutu ne’e foka liu ba ideia no pasu konkretu sira ne’ebé bele foti hodi estabelese kooperasaun nian iha futuru.
Notisia relevante : Ministru Francisco reprezenta Timor-Leste iha Misaun g7+ ba Salomão
“Hodi fo biban ba ita atu bele troka hanoin katak intensaun objetivu prinsipais saida mak nasaun ida ne’e no mos iha kontestu fahe esperensia iha rekursu naturais nian ne’e, pasu konkretu saida mak ita hanoin hela atu propoin hodi nasaun rua ne’e liu husi ninia Ministériu relevante bele halo iha tempu seluk ba oin nian,” nia hatete.
La’ós ne’e de’it, delegasaun Timor-Leste halo mós diálogu ho Ministru Mineral, Enerjia no Eletrifikasaun Rurál, Derrick Rawcliff Manuari, nebe’ebe halao iha Ministeriu Mineral, Enerjia no Eletrifikasaun Rurál, iha loron hanesan.
“Ohin dehan katak iha departamentu ida iha ninia Ministeriu ne’e mos hare’e konaba area petroléu nian, iha futuru ami mos hare tok karik interese ita bele mos troka hanoin balun iha setor petróleu,” nia dehan.
Ministro Francisco sublina katak forsa boot ida hosi g7+ maka oinsá nia nasaun membru sira, ne’ebé maka riku ho rekursu naturál sira, bele halibur no tulun malu hodi jere rikusoin ne’e ho sustentável no ekonómiku.
Enkontru bilateral hirak ne’e marka inísiu hosi misaun delegasaun molok realiza workshop iha loron tuir mai ne’ebé nasaun rua ne’e sei formula pasu konkretu sira ba kooperasaun ne’ebé besik liután.
Nia hato’o esperansa katak ministériu rua ne’e sei halo vizita traballu no troka servisu hodi hametin setór petróleu no minerál.
Nune’e mos Sekretáriu-Jerál g7+, Helder da Costa, hatete mós katak vizita delegasaun nian ba Honiara hakarak konsolida membru sira hosi organizasaun intergovernamentál, enkuantu reafirma papél sentrál hosi Illa Salomão sira hanesan Prezidente hosi g7+ ne’ebé sei lidera iha Janeiru 2026 ba mandatu tinan rua nian.
“Ho misaun ida ne’e hodi hasoru nia (Ministru Estranjeiru Illa Salomão) reintera fila fali importansia lideransa Salomão Island nian iha grupu ida ne’e, tanba ne’e aproveita oportunidade ida ne’e ita konvida Ministru Petróleu no Rekuru Minerál , Francisco Monteiro ho delegasaun Instituto Geologia (IGTL), Autoridade Nasional Minerál (ANM) no mos Murak Rai Timor (MRT) mai iha ne’e hodi fahe esperensia konaba Timor-Leste nia trazeitoria kona ba jere rekursu naturais iha kontestu g7+ nian,” Helder Costa esplika.
Nia hatutan, Illa Salomão simu delgasaun ho diak tebes hahú hosi Loron Independénsia Illa Salomão nian ba dala 47 no tuir kedas enkontru ho Ministru Negósiu Estranjeiru Illa Salomão nian loke espasu ba preparasaun planu serbisu ba períodu lideransa oin mai.
Husi diálogu bilaterál ida-ne’e, g7+ hein atu hametin sinerjia entre nasaun membru sira iha utilizasaun potensiál minerál ho sustentável ba progresu ekonómiku no bem-estar povu nasaun ida-idak nian.
Nia subliña importánsia hosi relasaun besik entre nasaun rua ne’ebé rua ne’e iha kompromisu aas hodi jere rekursu naturál sira, nune’e mós enkoraja troka koñesimentu ida ne’ebé intensivu liu hodi hasoru dezafiu globál sira iha setór minerál.
Delegasaun Timor-Leste ne’ebé kompostu husi ema na’in 23 ne’e lidera husi Ministru MPRM, Francisco Monteiro ho nia ekipa nune’e mós ekipa sira husi Autoridade Nasionál Minerál (ANM), Murak Rai Timor, Institutu Jeosiénsia TL (IGTL), no EITI (Inisiativa Transparénsia Indústria Extrativa) no husi Ekipa husi Sekretariadu Jerál g7+ ne’ebé lidera husi Sekretáriu Jerál Helder da Costa.
Jornalista : Cidalia Fátima
Editora : Armandina Moniz
