SEFOPE iha 08 Setembru loke rekrutamentu traballadór serbisu iha Nova Zelándia

DILI, 21 Agostu 2025 (TATOLI)–Governu Timor-Leste liuhusi Sekretaria Estadu Formasaun Profisionál no Empregu (SEFOPE), Kinta ne’e, ofisialmente asina ona Entendimentu Operasionál Inter-Ajénsia (IAOU) ka nota entendimentu ho Governu Nova Zelándia hodi loke rekrutamentu serbisu liuhusi Eskema Recognised Seasonal Employer (RSE).
Nota entendimentu ne’e asina husi Sekretáriu Estadu Formasaun Profisionál no Empregu, Rogério Araújo Mendonça no Embaixadora Nova Zelándia iha Timor-Lest, Helen Tunnah.
Sekretáriu Estadu Formasaun Profisionál no Empregu, Rogério Araújo Mendoça, hateten, ohin marka tan istória foun ida iha rai-laran tanba parte rua estabelese tan akordu.
“Prosesu sira ne’e hotu ita tenke iha preparasaun di’ak, entaun ohin asina ona nota entendimentu, ami ohin halo ona diskusaun ho ekipa téknika sira hotu, katak iha 08 Setembru ita loke rekrumentu ba ita-nia traballadór sira ne’ebé mak atu bá serbisu iha Nova Zelándia,” Sekretáriu Estadu informa iha salaun VIP SEFOPE, Caicoli.
Governante ne’e seidauk bele fó sai númeru serteza traballadór ne’ebé empreza presiza atu serbisu iha faze dahuluk.
“Daudaun ha’u labele ko’alia uluk kuantidade traballadór hira mak empregadór sira presiza. Área kooperasaun ne’ebé traballadór sira sei bá serbisu ne’e rua mak ortikultura no vitikultura. Ida-ne’e faze dahuluk ne’ebé ita halo kooperasaun iha nota entendimentu,” nia akresenta.
Notísia relevante : Outubru, probabilidade SEFOPE halo rekrutamentu traballadór ba Nova Zelándia
Nia haktuir, bainhira ekipa SEFOPE halo vizita traballu bá Nova Zelándia, iha empreza barak mak hatudu interrese hakarak simu traballadór timoroan.
“Maibé hein Setembru ka Outubru sira sei mai halo rekrutamentu mak foin hatene kompañia hira mak atu simu traballadór sira husi Timor-Leste,” Governante ne’e katak.
Vaga ne’ebé sei loke ninia kritériu hanesan ho Austrália liuhusi online tanba tempu badak ona, maibé importante liu mak hatene lian inglés.
“Ami no ekipa téknika halo ona desizaun iha faze dahuluk ba rekrutamentu uza online, no tinan 2026 mak loke manuál tanba ita hatene joven barak iha munisípiu, sira balun ne’ebé la kaer telefone andoid, laiha e-mail hodi aplika vaga liuhusi online entaun tenke liuhusi manuál,” nia reforsa.
Iha biban ne’e, Sekretáriu Estadu esklarese katak iha rekrutamentu agora garante sei la akontese famíliarizmu tanba sistema ne’e husi parte Governu, ne’ebé akompaña mós husi Komisaun Antí-Korrupsaun (CAC, sigla portugés) inklui Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT) mós kontrola hotu ne’ebé sei la akontese famuiliarizmu.
Embaixadora Nova Zelándia iha Timor-Leste, Helen Tunnah, subliña katak, nota entedimentu ne’e nu’udar kontinuasaun husi kompromisu Nova Zelándia hodi apoia dezenvolvimentu Timor-Leste liuhusi empoderamentu traballadór joven sira.
“Ohin hanesan loron ida ne’ebé pozitivu tebes iha relasaun entre Timor-Leste ho Nova Zelándia. Programa ne’e sei ajuda empregadór sira Nova Zelándia hodi atrai traballadór kualifikadu sira husi ne’e no ajuda hadi’a rendimentu komunidade no abilidade serbisu,” nia katak.
Nia subliña, Nova Zelándia hakarak asegura apoiu ba dezenvolvimentu abilidade traballadór Timor-Leste, rekoñesimentu ba abilidade sira, no abilidade timoroan sira-nian atu nakfilak abilidade sira ne’e ba negósiu ki’ik no subsisténsia ba sira-nia família.
“Ba ita-boot sira-nia informasaun, Governu Nova Zelándia ofisialmente aumenta Timor-Leste ba lista nasaun sira ne’ebé partisipa iha Rejime RSE iha loron 28 Abríl 2025,” Embaixadora fó sai.
Programa ida-ne’e sei permite sidadaun Timor-Leste atu partisipa iha programa serbisu sazonál iha setór ortikultura no kultivasaun tua-uvas Nova Zelándia nian ho legalmente,” nia dehan.
Aleinde ne’e, aplikante sira sei tuir prosesu selesaun ida tuir padraun saúde ne’ebé aplikável, inklui ezijénsia atu submete sertifikadu raiu-x nian, tanba Timor-Leste seidauk tama iha lista nasaun ho insidénsia tuberkuloze ne’ebé ki’ik.
Eskema RSE ne’e rasik iha ona dezde 2007 no sai hanesan xave ba susesu setór agríkola Nova Zelándia hodi hasa’e produsaun no esportasaun. Ho adezaun Timor-Leste, eskema ne’e agora kobre liu nasaun 10, inklui nasaun balun iha Pasífiku no Sudeste Aziátiku.
Tuir polítika ikus liu, hahú iha loron 01 Outubru 2023, saláriu mínimu ba traballadór RSE sira sei estabelese iha osan NZD 24.97 kada oras, ne’ebé sei aumenta tuir saláriu mínimu nasionál Nova Zelándia.
Iha biban ne’e, Ministru Bendito Freitas, nu’udar sasin ba asina nota entendimentu ne’e, hato’o nia apresiasaun ba pasu importante ida-ne’e tanba marka kapítulu foun iha diplomasia traballu Timor-Leste.
“Ami rekoñese importánsia husi parseria bilaterál sira iha mundu serbisu no tanba ne’e maka ohin ha’u mai iha ne’e hodi sai sasin ba selebrasaun nota entendimentu SEFOPE nian ho Governu Nova Zelándia. Ami inisia ona kooperasaun Governu-ba-Governu ida-ne’e ho Koreia Súl, Austrália, no Japaun, no agora habelar ba Nova Zelándia,” Ministru hato’o.
Eventu ne’e hetan sasin husi Ministru Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun, Bendito Freitas, nune’e mós Embaixadora Timor-Leste iha Nova Zelándia, Idelta Maria Rodrigues, no Antigu Embaixadora Felicidade de Sousa Guterres, ne’ebé antes ne’e hola papél ativu hodi sai pioneiru ba kolaborasaun ne’e.
Jornalista : Arminda Fonseca
Editora : Julia Chatarina

