OEKUSI, 25 Setembru 2025 (TATOLI) – Institutu Nasionál Kombate HIV-SIDA, Institutu Públiku (INCSIDA, I.P), kuarta ne’e, kontinua hala’o divulgasaun kona-ba transmisaun no prevensaun vírus HIV-SIDA ba komunidade sira iha suku Taiboko sub-rejiaun Pante Makasar, Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA).
Diretora Nasionál Promosaun Prevensaun Komunikasaun iha INCSIDA, I.P, Angelica Soares da Costa Oliveira, informa, atividade divulgasaun ne’e hala’o durante semana ida, iha loron dahuluk realiza iha suku Naimeko, loron daruak hala’o iha suku Bobokase, loron datoluk hala’o iha suku Taiboko, no tuir planu iha loron sei hala’o tan iha suku Costa no ikusliu iha iha suku Naimeko ba Eskola Sekundáriu Jerál Baqui.

“Objetivu husi divulgasaun ne’e, ita hakarak hasa’e koñesimentu ba komunidade sira, ligadu ho transmisaun HIV-SIDA, atu bele hatene netik informasaun, nune’e bele redus estigmasaun no diskriminasaun ba maluk sira-ne’ebé moris ho vírus HIV-SIDA, aleinde ne’e mós bele prevene sira-nia aan, bainhira hatene ona hahalok risku balun, sira bele pevene aan liuhusi teste raan atu bele hatene estatutu HIV-SIDA,” nia informa iha abertura divulgasaun ne’ebé hala’o iha sede suku Taiboko, kuarta ne’e.
Notísia relevante:Kuidadu ho vírus HIV/SIDA, ‘sensitivu’ hada’et liuhusi dalan tolu
Xefe Suku Taiboko, Mateus Nahas, rekomenda ba futuru, atividade divulgasaun ne’e, bele hakbesik ba komunidade iha aldeia sira, nune’e ema hotu bele rona direita.
“Ha’u sente kontente tanba suku Taiboko luan no perténsia mós área rurál, ne’ebé ami falta informasaun, iha ha’u-nia suku joven barak. Tan ne’e, agradese ba INCSIDA tanba eskolla ha’u-nia suku mai fahe informasaun ne’ebé importante ba ita-nia moris no hahalok loron-loron nian, maibé ha’u rekomenda ba futuru realiza fatin rua, tanba iha ne’e aldeia haat, balun iha tasi-ibun ohin la partisipa, entaun ba futuru mai fali karik, fahe ba fatin atu ema hotu bele rona direita saida mak parte INCSIDA hatudu liuhusi imajen moras sira-ne’e,” nia orgullu.
Notísia relevante:INCSIDA kontinua tau prioridade kombate HIV-SIDA iha tinan 2026
Flaviano do Santos, nu’udar juventude husi suku Taiboko, konsidera divulgasaun alvu ba joven sira, nune’e bele hadi’a attitude relasaun ba seksuál livre.

“Ohin ami rona ona esplikasaun sira ho hatudu mós imajen oin lulik sira kuandu afeta HIV-SIDA, ne’ebé ami agradese tanba ami bele hetan informasaun peertinente mai ami, liuliu ami foinsa’e, tanba ohin ami rona katak, moras ne’e afeta barakliu idade produtivu, entaun ne’e fila-fali ba idak-idak nia hahalok, tenke hadomi malu no respeita malu, katak labele halo relasaun seksuál livre, tanba ita haree imajen sira ohin ne’e halo ita ta’uk,” nia katak.
Notísia relevante:INCSIDA-AMD sensibiliza prevensaun vírus HIV-SIDA ba autoridade sira
Dadus kumulativu ne’ebé rejista husi Ministériu Saúde, katak kazu HIV-SIDA husi 2003 to’o Juñu 2025 hamutuk 2.400 mai husi munisipíu 13 mak hanesan, iha munisipiu Aileu rejista kazu 16 (0,7%), Ainaru rejista 40 (2%), Atauro rejista 1 (0,04%), Baukau rejista 76 (3%), Bobonaru rejista 126 (5%), Kovalima 97 (4%) no munisipíu Dili mak aas liu tanba rejista 1.767 (75%).
Nune’e mós, Ermera rejista 48 (1,7%), Likisá rejista 32 (1%), Lautein rejista 22 (0,9%), Manatutu rejista 24 (0,9%), Manufahi rejista 32 (0,9%), Oekusi rejista 96 (3,6%) no Vikeke rejista 23 (0,7%).
Jornalista: Abílio Elo Nini
Editór: Rafael Ximenes de A. Belo






